च्याट.सबांदका.कुराहरु

बहिनी लारा तपाईले उठाउनु भएझै मेरो एकजना फेसबुकको साथीसगं हिजो यस्तो बातचित भएको थियो । यस सबांदलाई जस्ताको तस्तै यहाँ राखेको छु । मलाई लाग्छ कुनै काल खण्डमा बिदेसिएका देशबन्धुहरुको त्यहाँ भ्ौतिक सुख सुबिधा पाउँदापनि आफनो पित्रिभुमिप्रतिको लगाब कति हुदाँे रहेछ जस्तो भन्नेाकुरा यो छलफलमा लाग्यो । तपाई युवा जोश जाग्ँर र चेतना सहित अहिले पराईदेशमा हुनुहुन्छ । सबंभत त्यहाँको नागरिकतापनि पाउनु र लिनुभयो होला । के कस्तो अनुभुति गर्नुभएको छ कोनी ! अब म उनिसङ्गभएको आफना कुराकानीको सुरुवात गर्छु । उस्ले मलाई देशको कहानी सोध्यो । ऊ मालदार प्रवासी हो । बिदेसिएको धेरै दिन भयोरे । आकलझुकल पित्रिभुमि आउने जानेपनि गर्छरे । यहाँभएका सुचनाबाट अपडेटभएपनि त्यसभित्रको मर्म सन्देश बुझन नेपाली मीडियाबाट गाह्रोभो अरे । अहिले बानेश्वरमा प्रचण्डले दिएका भाषणले पैदा गरेको तरङ्गलाई मुलधार भनिने मीडियाबाट अझ सन्तुष्ट हुननसकेको र समाचारभित्रको समाचार खोजिरहेको मान्छे आफुलाई भन्थ्यो । खण्डित सुचनाले जस्कोपनि मतिभ्रष्ट पार्छनै । समाचारको पक्षधारिता भनेकै त्यस्को मिनिफयाक्चरिगं हो । प्रचण्डको आसय लक्षित बिषयलाई कसरी खेल्ने प्रयास भयो तिमी आफै बुझछेउ । अन्धाले हात्ती छोएर बखान गर्याझै । ऊभने काम काम र फेरीपनि काममा रगेटिएको मान्छे । ऊ बदलदो नेपालबारे अध्ययन गर्न रुचाउने खाटीँ देशबन्धु । मैले यसो भन्दिए-ूपॄय मित्र म धेरै कुरा जान्दिन । मेरो जातीलाई बख्खु ओढेर निदाउदै हाईसन्चोको सपनादेख्ने बाँनी परेको छ । खबरराख्ने काम मेरो हैन । खबरले मलाई टाउको दुखुउछ । मेरो सुखचैन हरुउछ । अनाबस्यक चिन्ता बढाँउछ । सुख किन्न गएका छौ मख्ख पर…। बरु चिन्ता गर…… खाना र मैथुनको । के को यो छाडेरगएको देशको चिन्ता हँ ! गि्रन कार्ड पाईहाल्यौ होला । बिहे भाछैन भने लाहुरिनि बन्न तरुणीहरु मरिहत्ते गरिहाल्छनै । मेरो काम र ठेक्का देशको हिसाब किताब राख्ने हैन । राख्दिनपनि । ू मेरा ओठेजबाफले ऊ तिलमिलायो । अहंमा आक्रमण र स्वत्वमा प्रहार भएकाले रन्थनियॊ होला । हरेक मान्छेहरुका आर्दश जबसम्म आफैंलाईचोट लाग्दैन तबसम्म रहन्छन । जब स्वत्वमाथीनै प्रहारहुन्छ तब ऊ रन्थनाउछ । लिकमा हिडन अभ्यस्तमान्छे नयाँ कुरालाई पछयाउन सक्दैन । किन भयो भनेर सोच्न चाहुदैन । अरुले तयार गरेको मनादशामा हाकिँन अभ्यस्त भैसकेको कुरा आफैलेपनि थाहा पाउदैन । हिजोसम्म लामा लामा च्याटसबांदले आफन्तिलो बनेको देशबन्धु आज यो पराणीलाई के भयो भन्ठानेछ । त्यता आवत जावतको टिकट र अन्य ब्यबस्थापन गर्ने उस्ले मलाई निम्तो र आस्वासन दिईसकेको थियो । अनाबस्यक मैले बहसमा उस्लाई उल्झाँए । आएको शौभाग्यमा बाचरो चलाँए । नफेरिएको मेरो बानी ब्यहोराले आजित भएकी बुढी हबिगत देखेर झोक्किई । केलाई तितैभन्नु पर्या होला ! सफल हुने मान्छे कहिल्यै अनाबस्यक सत्रु कमाउदैनन । अझ डियल कानेर्गी पढेरनी सुद्धि नफिरेको ! गनगनगर्दै फन्किएर बाहिरतिर लागी । तबपनि ऊ च्याट गर्दै रहयो - तेरो प्रोफाइल हेरेको पढेको छु । तँ कुण्ठाग्रसित अभाबले तडपिएको मान्छे होस् । अर्काले गरेको र सोचेकॊ भलो पचाउन नसक्ने । आफुजस्तै कङ्गाल भएर अरुपनि त्यस्तै रहुनभन्ने चाहाना राखेर आर्दश छाटँने । टिप्न नसकेपछि हरेक चखेंस्याल अङ्गुर खट्ा हैू भन्छन । जहिलेपनि समयका गति पछयाउन नसक्ने हरेक असक्षम मान्छेहरु आर्दशका गित गाउँदै अरुलाई उपदेश झाडछन । तैँले नचाहेर नभै नसकेर त्यो नोहमत उठाउन पर्या हो …… अरु प्ाुेरिए तँ यात बौलाईस यात फेरिन सकिनस् । समयको गति अनुसार नफेरिने मान्छे डष्टविनमा जाकिन्छ । बुझिस् उत्तेजनामा ल्याउन भाबनामा बगाउन र सुमसुम्याउन उचाल्ने र पछार्ने गर्न थाल्यो । एकमन भयो- बेकारको झयाउलो मान्छेसगै अनाबस्यक समय खर्चिनु आफैबेकुफ बन्नु हो । उस्कोबाटो उस्कै छ आफनोबाटो आफैसगं । नदुखेको कपाल किन डोरीलगाएर दुखाउने भन्याझै नलाग्यापनि हैन । तरपनि अहंमा चोटहानॆपछि त्यसै हतियार बिसाउने त् अफुपनि कहाँ हो र ! उपनि जब्बरनै निक्लियो । यस्तो मान्छेसगं कहिल्यैनीे जम्काभेट भाथेन । ऊ कुरागर्दै गयो । उत्तेजनालाई मथ्थरपार्न अनेकौ बातमार्दै गयो । नत ऊ मेरो भाग्य बिधाता बन्न सक्थ्यो नत केही लछार्न । मुखको तितो आकल्नुभन्दा मपनि उसगं केनैपो गर्न सक्थिँर ! ूतँ तिँ छस् । तँलाई देशबारे थाहा नभए कस्लाई हुन्छ त् !ू ओठे जवाफ दिएँ ूथाहाको ठेक्दार रुपचन्द बिष्ट थियोू उस्ले रुपचन्दको ठेगाना माग्यो । ईमेल सोध्यो । फेसबुक र यस्तै टागँनपत्रीमा कतै जोडिएको छ की छैन भन्यो । थाहाको भोक मान्छेलाई कस्तो अच्चम्मको हुन्छ । थाहाको खोजीमा लम्कनुभनेको दुख पाउने मेसो हो । रहस्य खोजीमा मान्छे योगी भए । कबि दार्शनिक र साहित्यकार भए । बुद्ध भए । बैज्ञानिक भए । क्रान्तिकारी भए । सहिद भए । सानतनमा नरमाएर दुख पाए । यो भौतिक सुखमा डुबेको मानिस किन हँ थाहाको खोजीमा लागेको छ सबै कुरा थाहा पाउने तर थाहा अभियन्ता बिष्ट बितिसकेको भने थहा नपाउने कस्तो जानकार ! यस्तैसोच्दै रुपचन्द मरिसकेको कुरा तँलाई थाहा छैन भनेर हकारिदिँए । फेरी सोध्यो .....अहिले कहाँ छसू च्ाै बाटोमा के र्दैछस् तमाशा हेर्दै के को तमाशा नेसनल गेम नेसनल गेमपनि रङ्गशालामा हुन्छ की चौराहामा ! यहaको चलन अहिले यस्तै छ । तँ पताल भासिदा यस्तो थिएन र ! थिएन । मान्छे रमिता हेर्दैनथे । लुरुलुरु हिडथे । खुरुखुरु काम गर्थे । सोच्नेकाम गरेर मान्छे पग्लाउदैनथ्यो …। प्ाछुताउदैनथ्यो । । अँ टिकटदर नी ! देख् भाई देख्……। बिना टिकटका तमाशा ……रमिता त्यस्को भिडियो ल्किप पठाउन सक्छस् ! पारिश्रमिक मनिग्राममा पठाईदिउँला त्यो मेरो ठेक्का हो र ! पैसाले किन्छु भन्छस् । बडा…॥ धनीभाko आखिर तँ साच्चै सुधि्रनिभैनस् । आखिर किन यसरी रिसाउछस् हँ ! मैले बडेबडे लेखक कलाकार र पत्रकारलाई देखे भोगेको छु । मनमाफिक लेखाएको छु । योजना दिएर अनुकुलताको तथ्य र तर्क पुष्टिगर्दै कामफत्ते पारेको छु । त्यस्तै बक्न लगाएको छु । तँ कुन डयाङ्गको मुला होस् र…। तेरोपनि मुख र पेट छ । लालाबाला छन । आधुनिक बन्ने महत्वकाक्षा छ । जति ठुला बुद्धिजिबी त्यतिकै ठुला चाकरपनि बनेका हबिगत देखेको छु । उनिहरुको सफेदपोशी चाकर्याई तथ्यमा टिकेर कथ्नु र त्यसैमा टेकेर अग्लो र बिकाउमाल बन्दै दिल र दिमाग बन्दगी राख्ोको मिहिनपाराले हेर्ने कस्ले देखेका छैननर ! म बुद्धिजिबीलाई चाकर शब्द भनेको र मीडियालाई बिकाउ र प्रायोजन भनेको कसरी सहुँ र ! स्वतन्त्रमीडियामाथ्ाीको यो आक्रमण गर्नेमान्छे पक्कै लोकतन्त्रबादी हैन । मीडियाले स्वतन्त्रतामात्रै हैन स्वछन्दतापनि पाउनुपर्छ भन्ने मान्यताको बोकेको मान्छे हुँ । कहिल्यै गल्ती नगर्ने देबदुतनै भनेका पत्रकार हुन भन्ने ठम्याई मेरो छ । सबैलाई होच्याएको सहेपनि उस्को यो कुरा मलाई पटक्कै मन पर्दैन । उस्ले अनेकौ उदाहरण दियो । जति ठुलो बिदुषक उतिनै ज्यादा गनाएको र खरिदबिक्रीको माल । यनजियो आईयनजियो देखायो । द्धन्द उद्यमी देखायो । दाताको आज्ञा अनुसारको प्रपोजल लेखक देखायो । घोष्ट राइटरको सुची तेस्र्यायो । दुतावासका दुतहरुको लिष्ट दियो । त्यस्तोहुनुभन्दा बिदेशमा गएर पसिना बगाएका हौं दिल दिमाग धरौटी राखेका छैनौ । बिभिषण चलावी र करजाई बन्ने सुरपनि छैन भनेर अनेकौ दृष्टान्त्ा दियो । ठुलाठुला ब्युरोक्य्राटहरु देखायो । पेन्सनपछि बिदेशीहरुको तरफदारी र सल्लाहाकार बनेको उदाहरण पेश गर्यो । डिभीको लाईन बस्ने र फुस्रदको बेला सम्राज्यबाद मुर्दाबाद भन्नेहरुको लामो सुचिनै रहेछ ऊसगं । सबै बिक्रीका उम्दामाल भन्यो । यसरी हाम्रा बाचित चल्दैगए … लारा बहिनी । म निरास मान्छे हुदैहैन । अब म उस्लाई पर्गेल्न सक्दिनथेँ । ऊ आर्कषक बन्दै गएको थियो । परदेसिदाँ देशमा अनौठो शान्ति थियोरे । राजा देशका शाझा भनेर नथाक्नेहरुनै अहिलेका उम्दागणतन्त्रबादी नेता र शौन्दर्यशास्त्री बनेकाहरुका अबस्था दरवारमा स्वस्तीगर्दै बित्थ्यो अरे । राजा कहिले फुटाउने कहिले आपसमा भिडाउने । आफै रेfri बनेर अनी मिलाईदिन्थे पनिरे । कस्तो मापाका भन्दै ऊ भन्थ्यो- अहिले अचम्म भो देशै गणतन्त्रबादी । यि उपद्रो मच्चाउने कसरी कहाँबाट आए । रातारात कसरी चम्किए ! भन्दै देशको अहिलेको हालखवर सुनाउन फेरी आग्रह पो गर्योबा……। भन्यो बिदेशमा त अझ देशको माया हुन्छ । कुवाको भ्यागुतो होस् तिमिहरुलाई्र यहाँको मर्म के थाहा खाएका छन भुडीँ हल्लाएका छन । तोँद फुलाएपछि के को देशको वास्ता भनेर सोच्छौ होला । यसरीहाम्रा कुराकानी बढदै गए । उसले अनेकौ रहस्य बतायो । मुलधार भनिने नेता मीडिया ब्युरोक्रेसी नागरिक समाज द्धन्द उद्यमी बौधिक समुदाय सबैको आन्ध्राभँुडी थाहारहेछ । खोलिदियो । कहिलेकाँही थाहा पाउनुपनि कति पिडादायी कुरा हुन्छ अहो ! लारा । हुनपनि हो नैतिक पुजिँलेनै मान्छेलाई नैतिक तागत र इक्ष्याशक्ति दिन्छ । मान्छे अरुलाई ढाटनसकेपनि आफैँलाई कहाँ सक्छर हिजोसम्म नायक भनेकाहरु एकाएक खलनायकमा फेरिएपछि सम्मान अपमानमा बदलिदो रहेछ । लारा…॥ पात्र र प्रबृतिबारे हिजो नामैकिटेर धेरै सुकुलगुण्डाबारे च्याटसबांद भए । म आ बैल मुझे मार भनेझै उनिहरुको नाम भने अहिले लिन्न । उल्लेख गर्दिन । मैलेकुरा छोट्याउन थालीँ र देखॆको रमिता भनिदिएँ ू चौबाटोमा ठडिएको नागोंमान्छेलाई कतिले पगरी गुथाउदै थिए भने कतिले जयजयकार गर्दै थिए । खुट्ा अर्काको लगाको र दिमागमा यन्त्र जोडिएको त्यो मनुवा रमिता बनेको थियो । त्यसैका आडका हुडकेहरु हुडको बजाएका । टाढाबाट ठम्याउन सकिदैनथ्यो । मभने बादशाहको नयाँपोसाकको याद गर्दै थिँए । अब के र कसो हुनेँ हो ! भनेर केही लोभी पापी आसे पासे र भरौटेभने जोखना हेर्दैथिए । मगंलधुन बज्दै जादु उभने अझ नागिदै जान्थ्यो । गुप्तागं छोपिपिन निरर्थक प्रयासमा लागेका मान्छेहरुको जात्रा हेर्नैलायक थियो । मलाई एउटा राष्ट्रको शिर्षासनमा बसेको मान्छे पराईले हौस्याउदा यसरी नागैं बनेको देख्दा डर र वाकवाकी लाग्यो । आफनो कद थहा नभएको र लाउकेहरुले सुर्याएको उस्लाई देख्दा इतिहासले दिएको यो जुनीको शुन्दर उपहार गर्ब हैन कतै धिक्कार त् हुनेहैन गम्न थालीँ । उस्लाई नागों मान्छे हेर्ने हिम्मत छभने देशमा आएर हेर जहिलेपनि त्योरमिता बिना टिकटमा हर्नेपाईन्छ । मुर्दामान्छे र आधुनिक रुढिबादीहरुका अरु चर्तिकला त् तिमीले अनैको बेभसाईटबाट थहानै पायौ होला भन्दै च्याटसबांद अन्त गरीँ लारा बहिनी । urano . annapurnapost 12 paush

भूमण्डलीकरणमा soochanaashakti

अहिले नेपालको राजनीतिक गतिरोध र विकसित अवस्थाबारे विभिन्न कोण र आशयबाट दुनियाँमै अनेकौं चासो बढेको छ, चिन्ता छाइराखेको छ । स-साना देशहरु पनि विश्व महाशक्ति र उदीयमान ताकतलाई उपेक्षा गर्न नसक्ने अवस्था आउनु भनेको नयाँखाले भुमण्डलीकरण नै हो । सूचना र सञ्चारको सीमारहित नियन्त्रणहीन पहुँच नै हो । यसको झझल्को छिमेकी मुलुकका सञ्चारमाध्यममात्रै होइन, पश्चिमा मिडियासमेतमा देखिएको छ । अहिलेको संवेदनशील नेपालको अवस्था द इकोनोमिक्स र द एसियन टाइम्सका विषयमात्रै अहिले बनेका छैनन्, ब्याकुलताहरु अनेकौं ब्लग र इन्टरनेट चौतारीहरुमा समेत देखापरिरहेका छन् । यो राजनीतिक गतिरोध कसरी तोडिनसक्छ ? र, कसरी मूल विषयमा केन्दि्रत हुनसक्छ भन्ने बिषय अहिले उठिराखेका छन् ।विदेशी मित्रहरु र देशबन्धुहरुको च्याट, ब्लग र अनेकौं विद्युतीयपत्रमा आइरहेका भावहरु मूलतः यिनै हुन् । त्यसको जवाफ हुनजान्छ- विधिको शासन र विधि निर्माण गर्ने थलो संसद भएकाले उठेका र उठ्नसक्ने समस्याको निकास त्यसैलाई बनाउँ भन्ने र बहस त्यहाँ प्रवेश निषेध गराउनेबीचको टकराहट, र त्यो बढ्दै जाँदा बन्दै गएको संवेदनशीलता, सहमतिको राजनीतिको विमतिको दिशा पक्रिनु । संसद नै छलफलको सर्वाेच्च थलो हो भन्ने नै विश्वव्यापी मान्यता हो । यहाँ भने संसदमा विषयलाई प्रवेश निषेध गराएर समस्याको बिजारोपण गरिएको छ । राष्ट्रपति बहसनिषेध संस्थामा फेरिएर जनअभिमतकर्ताहरुको औचित्यमाथि प्रश्न र संसदको गरिमालाई लत्याएर यथास्थितिको पक्षपोषण भइरहेको छ । उनले ठीक, बेठीक जे गरेका हुन्, त्यो बहसहीन हुनसक्दैन भन्ने एउटा विचार र अर्काे त्यो बहसविहीन बनाएर मयार्दामा राख्नुपर्छ भन्नेबीचको टकराहट । अहिले समान्य देखिए पनि यो दीर्घकालीक महत्वको थियो र हो । तेस्रो विश्वमा पर्दापछाडिबाट चल्ने राजनीति र सामाजिक असन्तोषको आडमा पैदा हुने सैन्यसत्ता अथवा तानाशाहको उदय रोक्ने संवैधानिक अभ्यास पनि थियो । त्यसैले हरेक विषय संसदमा छलफल हुनसक्ने अवस्था सिर्जना गरेपछि यो गतिरोध तोडिनसक्छ । पार्टी र विचारधाराका आफ्नै सीमा र समस्या हुन्छन् । त्यसले स्वतन्त्रचेत र भूमिकालाई भन्दा पनि सार्वमौमिकता र आफ्नै प्रतिबद्धतालाई आफ्नै अनुकूलको ब्याख्या र व्यवहार गर्न बाध्य हुन्छ । अझ त्यसमा आग्रह थपिएपछि त विषय नै सिङ जुधाइ र जुँगाको लडाइमा फेरिन्छ ।
मिडियामा विकास भएको ब्लग र अनेकौं च्याट सम्वादले हरेक विषयको चासो, चिन्ता र भूमिकामा हरेकलाई आफ्ना धारणा राख्ने, मन र मस्तिस्क खोल्ने र निर्चोने अवसर दिएको छ । विकसित गतिरोध र सम्भावित धरापबारे बिदेसिएका नेपालीहरुले त जमेर यसलाई प्रयोग गरेर आफ्नो भावना पोखेका छन्, आफ्नो चिन्ता जाहेर गरेका छन् । भूमिका निभाउन खोजेका छन्, भाषा हुनुपर्‍यो, नेटवर्किङ हुनुपर्‍यो, प्रविधिज्ञान हुनुपर्‍यो, आग्रहहीन दृष्टिकोण हुनुपर्‍यो । भिजन र आउटलुक हुनुपर्‍यो । मिडिया उद्योग र आदेशले मात्रै 'दुनियाँले धारणा बनाउँछ र सूचना साम्राज्य चलाउँछु' भन्ने मान्यतालाई चुनौती दिएको यो अवस्थामा ब्लगलाई जमेर नेपालीहरुले पनि प्रयोग गरेर अहिले अनेकौं मठाधीशहरुलाई गम्भीर चुनौती दिइरहेका छन् । नाङ्गो वास्तविकता प्रष्ट्याउँदै देश दुनियाँलाई जानकारी साटासाट गरिराखेका छन् । जो, जहाँ, जसरी रहेपनि अहिलेको नेपाली राजनीतिमा आएको टकराट, त्यसले पैदा गरेको तरङ्ग र धरापबारे आफ्ना भूमिका निभाइरहेकै छन् । यो आधुनिक सचेतनता र मिडिया साक्षरता पनि हो । मिडिया मठाधीश र टाइकुनको नियन्त्रणबाट मुक्त हुन कैयौं मुर्धन्यहरुले पनि ब्लग र च्याटको सहारा लिइरहेका बेला प्रवासिएका सचेत नेपालीले पनि प्रयोग गर्नु भनेको सूचनाशक्तिले पैदा गर्ने तागतको क्रमसः हस्तान्तरण पनि हो । मान्छे आदेशले कहिल्यै पनि हाँकिँदैन । सोच बनाउँछ र भूमिका किटान गर्दछ । सोच्ने अभिभारा अरुलाई सुम्पेर आज्ञापालकमात्र बन्दैन भन्ने कुरा अहिले प्रवासिएका देशबन्धुहरुसँग जीवन्त सम्वाद गर्दाका अनुभूति हुन् । यो मिडिया -नेपालीपत्र) अन्तरसम्वाद पुल पनि भएकाले विदेशमा रहेका नेपालीजनसँगको भावना र विचारको साटासाटसमेत हो । आफूलाई पुनर्ताजगी पनि हो । त्यसैले धरातलीय सम्वेदनासँग जोडिन नपाएका तर सूचनासँग भने पलपल ताजगी बनाइरहेकाहरुसँगको अर्काे अर्थमा मिलन पनि हो । विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न कारणले बिदेसिएकाहरुले विकसित अवस्थाका कार्य, कारण र परिणामको सूचनाबाट ताजगी त भयो, त्यसको अन्तरआत्मको संवेदनशीलता भने पछ्याउन नसकेको अवस्था पनि हुनसक्छ । सामाजिक उथलपुथलको विगत दशकले कैयौंको अवस्थामा प्रभाव पारेको र त्यो आग्रहको रुपमा मौलाएको र धारणा बनेको समेत हुनसक्छ । दोषी चश्माले विषयलाई आफूअनुकूल होस् भन्ने पनि चाहना राख्दछ । मानिस त्यही कुरा देख्न चाहन्छ, जो यसको चाहना होस् ।संविधान बनाउने मिति गुजि्रदैछ । दलहरुबीच सहमति भन्दा नि विमति बढ्दो छ । सहिष्णुता र सहअस्तित्वलाई अगाडि बढ्ने आधार बनाइदैछैन । जटिलता बढ्दो छ तर कैयौं मान्छेहरु भने रमिते बन्दैछन् । पहिला रक्षामन्त्री सेनाको प्रवक्ता बन्थिन्, अब उनीहरुबीच पनि चीसो सम्बन्ध बढिराखेको छ । भारतीय सेनाको सेनापतिको फुली लगाएपछिका सेनापतिको चिम्सा आँखा अब चम्किएका छन् । उनलाई सनातनी बिँडो थाम्नुपरेको छ । सङ्घात्मक, धर्मनिरपेक्ष लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको मार्गचित्र कोर्न भिन्नाभिन्नै मोर्चाबाट सहकार्य गरेर निश्चित समयको सहयात्रासमेत गरेका पार्टीहरुबीच मीनपचाससँगै सबन्ध अझ चिसिएको छ । संसारैभरि छरिएर रहेका नेपाली र नेपाललाई माया गर्ने अनेकौं शुभचिन्तकहरुको अहिले एकैखाले प्रश्न छ- अब नेपालमा के हुन्छ ? के संविधान बन्दैन ? फेरि देश द्वन्द्वमा र्फकने नै भयो ? द्वन्द्वबाट जोगाएर शान्ति र सहमतिमा ल्याउन कसले के भूमिका खेल्नुपर्छ र के भए द्वन्द्वबाट जोगिनसक्छ ? र, भँड्खालोमा पर्दै गएको मुलुकलाई कसरी जोगाउन सकिन्छ ? भन्ने चिन्ता, प्रश्न, जिज्ञासाहरु सर्वत्र उठ्ने गरेका छन् । ती ब्लगमा देखिएका छन् । च्याटमा छलफलमा उठ्ने गरेका छन् । बाहिर रहेर नेपालीहरुले चलाइरहेका वेभसाइटमा देखिएका छन् र अनेकौं फोरममा उठ्ने गरेका छन् । देशमा अग्रगमन र शान्तिका अभ्यास बढ्दै जाँदा आशङ्का, भ्रम र अविश्वास पनि त्यत्तिकै बढेर सहमति बिमतितर्फ बढ्दैछ । अर्कातर्फ भने त्यसलाई कसरी भाँड्न सकिन्छ भन्ने योजनाहरु पनि त्यत्तिकै बुनिदैछन् । अग्रगमन र शान्तिका अभियान, सोच र गतिविधिलाई कुनै न कुनै आरोप लगाएर र उत्तेजना छरेर अन्यन्त्र मोड्ने प्रयास पनि त्यत्तिकै हुँदैछ । विभिन्न काल र परिस्थितिमा बिदेसिएका देशबन्धुहरुलाई बदलिएको अवस्थाको जानकारी त भएको छ, तर त्यो कालखण्डमा परिवर्तनकालमा भने आफै भूमिकामा रहन पाउनुभएको छैन । त्यहाँको अवस्था, रहनसहन र सम्बन्धले सोच, विचार र भावनामा केही प्रभाव त पार्ने भयो नै । अझ हामीसँग हाम्रो पृष्ठभूमि, सोच र सँस्कृति पनि छायाँझैँ टाँसिएर सधै रहने भैगो । सूचना र सञ्चारले नजिक्याएको यो दुनियाँमा छिनछिनका खबर र खबरभित्र रहेका आशय, सङ्केत र सम्भावनाबाट कोही पनि टाढा नभएपछि संवेदनशील र जागरुक मान्छेहरुका विचारहरु सेन्सरहीन तरिकाले बाहिर आउने गरेका छन् । अहिले एकातर्फ सूचना, सञ्चार र यातायातले गर्दा दुनियाँ विश्वग्राममा फेरिएको छ भने अर्काेतर्फ आफ्नै देशका कैयौँ ठाउँ भने उत्तर र दक्षिण ध्रुवभन्दा पनि टाढा भएका छन । परदेसिएका स्वजनहरुसँग त अझ सेन्सरहीन बात मार्न पाइने अनेकौं टाँगनपत्रीहरु छन् तर त्यो अनुकूलता बहुसङ्ख्यक देशबासीहरुमा भने अझै बषर्ाँै टाढा छ । सम्पादनकक्षबाट गुजि्रन नपर्ने मिडियाको नयाँ संसार ब्लग दुनियाँ पनि उदय भइसकेको बेलामा अझै यहाँ भने कैयौँ गाउँठाउँमा हुलाकपत्रीले नै काम चलाउनुपर्छ । दूर क्षितिजबाट देखिने यर्थात र सतहमा छर्लङ्गिने वास्तविकतामा फरक हँुदोरहेछ । जहिले पनि यथास्थिति र प्रतिगमन अज्ञानता र सूचनाबिहीनतालाई शक्ति सोच्छ भने अंशलाई टिपेर भ्रमित सूचना बाँड्दै आत्मरतिमा रमाउँछ । अहिले बढ्दै गएको टकराहटलाई बुझ्ने सवालमा पनि यो लागू भएको छ । विचारणीय पक्ष के छ भने धरातलीय यथार्थसँग नजोडिएको संवेदनाले बनाएको सोचले आदर्श, कल्पना र सहित्य त बन्दोरहेछ तर त्यसले वस्तुगत पीडादायी अवस्थालाई सामना गर्ने आधार भने दिदोरहेनछ । विभिन्न कोणबाट अहिले आइरहेका र उठिरहेका चासो र चिन्तापछाडि कतिपय अवस्थामा या त आक्रोश, या त उपदेश बन्नुपछाडिको अवस्था पनि यही हो ।

घटना एक, सन्देश अनेक

घटना एक, सन्देश अनेक —नरेनरेन्दजंग पिटर
नेपाली राजनीति सहमति नजिक पुग्दा नपुग्दै यहाँ बिमतिका खेल शुरू भए। बिषय झाङ्गिदै गयो। आखिरमा त्यसको अन्तरकुन्तरमा रहेको तितो यर्थात् पूर्वप्रधानमन्त्री एवं प्रमुख विपक्षीदलका नेता माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले सहमतिको बिरोधमा भारतीय संस्थापन पक्षको हात रहेको र त्यसको तामेलीमात्रै एमाले र काग्रेसको अनुदारवादी गुटले गरेको हो, अरू किनारामा साक्षीमात्रै बसेका हुन् भनेर जब खुलस्त पार्दै आगामी कार्यक्रमको घोषणा गरे, तब अनेकौँ कोणबाट बहस शुरू भयो। त्यसलाई निरर्थक साबित गर्न शत्ताधारी दलहरू लाग्नुभन्दा आसय र मर्मलाई अन्यन्त्र मोड्नतिर लागे। यथास्थितिमा रमेका वर्गलाई यो शान्त पोखरीमा ढुंगा हानेझै भयो भने दिल्लीसँगै वार्ता गर्ने भनेको कयौँलाई अन्धाले हात्ती छाम्या झै बिषय बन्यो।

नेपाली राजनीतिमा मात्रै होइन नेपालप्रति सरोकार राख्नेहरूलाई भने यसले गम्भीर ध्यान आकर्षण गरायो। सबैलाई महत्वपूर्ण बिषय बनेको यो शीर्षक जनमतसाथ लिएर छिमेकी मित्रराष्ट्रसँग थालिएको बहस सुगौली सन्धि पछाडिको नौलो अभ्यास थियो।। लामोदिनसम्म नांगो यथार्थ खोल्न विभिन्न स्वार्थ र हिनताबोधले 'बोलबोल मछली मुखभरी पानी' भएको नेपालीपक्षले भारतसँग आफ्ना धारणा कुटनीतिक मञ्चबाट राख्दाराख्दा आजित भएर भ्रम छर्न थालेपछि राजनीतिकमञ्चबाट यो बिषय उठायो। औपचारिक कार्यक्रममै भारतीय सेनाध्यक्षले शान्ति सम्झौताको विपक्षमा नेपाली सेनाप्रमुखलाई आदेश दिन थालेपछिको यो अवस्था सामान्य बिषय रहेन। जब सामान्य कुटनीतिक मयार्दा पनि जिम्मेवारपक्षले राख्दैन र सत्ताको डोरो पक्रिएको पक्ष आफ्नो हितको लागि मौन बस्छ, मूलधार भनिने मिडिया चुप रहन्छन् तब त्यो जिम्मेवारी कसैन कसैले उठाउनै पर्थ्यो। सार्वभौम राष्ट्रको जिम्मेवार नेतृत्वले बास्तबिक अवस्थाको जानकारी देश, दुनियाँ र जनतालाई दिन आवश्यकता थियो। प्रचण्डको बानेश्वर अभिव्यक्ति आवेग र सत्तारोदन नभै त्यही बास्तविकताको जानकारी र अभियानको घोषणा थियो।

माओवादी अरू नेपाली राजनीतिक दलभन्दा बिचार र प्रतिबद्धतामा फरक छ र त्यो मूल्यको राजनीतिलाई लागू गर्न जहिले पनि हामफाल देखा जायगा भन्ने तयार शक्ति हो। यो कुरा अभिजात वर्गीय सोचले बुझ्न नसक्ने र नसकेको बिषय हो। अझ भारतीय अभिजातहरू नेपालीहरू भनेका चौकिदार, रेडलाइट एरिया र गोर्खासेनामात्र हुन् भन्ने मान्यता राख्दछन्।

भारत ठूलो छ, उसका समस्याहरू पनि ठूला छन्। संवेदनशीलता पनि त्यतिकै ज्यादा छ। उदयमान विश्व तागत भएकोले अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व पनि त्यतिकै छ। ऊसित विकाशशील मुलुकहरूको अपेक्षा पनि त्यतिकैमात्रामा धेरै छन्। जति ठूलो छ, भूमिका ठूलो छ त्यति नै हृदय भने ठूलो भएको र छाती चौडा भएको छिमेकीहरूले महशुस गर्न भने पाउन सकेका छैन्न्। सस्तो र अदक्ष नेपाली श्रमिक भारतका यत्रतत्र पाइन्छन्। नीति निमार्ता अभिजातहरूको सेवामा तल्लिन भएको देख्छन्। हरेक सत्तातुरहरूसँग राष्ट्रिय स्वाभिमान नभएका पनि उनीहरूले देखेका छन्। नेपालको सिमाना भारतीय किङ्गमेकर प्रान्त बंगाल, बिहार, उत्तर प्रदेश र उत्तराञ्चलसँगै जोडिनुका साथै भारतमा माओवादी आन्दोलन बड्नु पनि यसका कारण छन्। तर उसले नबुझेको पक्ष भनेको उनीहरूसँग नेपाली माओवादीको बैचारिक सामिप्यता भएतापनि सांगठनिक नजिकता भने छैन। अझ यो खुला राजनीतिमा आएपछि भाकपा माओवादी नेकपा माओवादीको घोर बिरोध पनि गर्दछ। खुला राजनीतिमा आएको नेपाली माओवादी पनि अन्यपार्टी जस्तै होला भन्ने ठहर भारतीय सस्थापन पक्षको थियो। त्यो नभए र नपाएपछि उसले माओवादीको साइज सीमित पार्न बिगतमा अभ्यास गर्दा मधेश कार्ड खेलेको थियो र हो। त्यसमा सहयोग गर्न संसदीय पाटीहरूले आफ्ना कार्यकर्ता पठाए पनि। तर भयो के भने, जो गएका थिए ती त कहिल्यै फर्केनन् जो बाँकी थिए, ती समेत गए। त्यसको नोहमत आम चुनावमा सनातनी पार्टीहरूले भोग्नुपर्यो।

अहिले कतिपय पार्टीहरूका जिम्मेवार नेताहरू १२ बुँदे सहमतिको अर्थ औचित्य र सान्दर्भिकता अब रहेन भन्दैछन्। त्यो उग्र आग्रहीहरूको भित्री खेल सतहमा छिटै देखिनेछ भने यो अभियान केही राजनीतिक पार्टीको तत्कालिन फाईदा हुनसक्ला। तर, सेनापतिको चिम्सा आँखामा आएको तेज र पूर्वराजाको जागेको महत्वकांक्षा, उनीहरूका बौद्धिक कार्यकर्ताको मनोदशा तयार गर्ने अभियान र आफ्नो प्रत्यक्ष छहारीमा राख्ने छिमेकीको खेलले यसलाई अर्को लेवनान, सोमालिया र अफगानिस्थान बनाउँदैन भन्न पकिँदैन। महाशक्तिको प्रत्यक्ष क्रिडास्थल बन्नु न त यहाँका पार्टीहरूको हित हुने छ न त भारतकै लागि।



नेपाली राजनीति सहमति नजिक पुग्दा नपुग्दै यहाँ बिमतिका खेल शुरू भए। बिषय झाङ्गिदै गयो। आखिरमा त्यसको अन्तरकुन्तरमा रहेको तितो यर्थात् पूर्वप्रधानमन्त्री एवं प्रमुख विपक्षीदलका नेता माओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले सहमतिको बिरोधमा भारतीय संस्थापन पक्षको हात रहेको र त्यसको तामेलीमात्रै एमाले र काग्रेसको अनुदारवादी गुटले गरेको हो, अरू किनारामा साक्षीमात्रै बसेका हुन् भनेर जब खुलस्त पार्दै आगामी कार्यक्रमको घोषणा गरे, तब अनेकौँ कोणबाट बहस शुरू भयो। त्यसलाई निरर्थक साबित गर्न शत्ताधारी दलहरू लाग्नुभन्दा आसय र मर्मलाई अन्यन्त्र मोड्नतिर लागे। यथास्थितिमा रमेका वर्गलाई यो शान्त पोखरीमा ढुंगा हानेझै भयो भने दिल्लीसँगै वार्ता गर्ने भनेको कयौँलाई अन्धाले हात्ती छाम्या झै बिषय बन्यो।

नेपाली राजनीतिमा मात्रै होइन नेपालप्रति सरोकार राख्नेहरूलाई भने यसले गम्भीर ध्यान आकर्षण गरायो। सबैलाई महत्वपूर्ण बिषय बनेको यो शीर्षक जनमतसाथ लिएर छिमेकी मित्रराष्ट्रसँग थालिएको बहस सुगौली सन्धि पछाडिको नौलो अभ्यास थियो।। लामोदिनसम्म नांगो यथार्थ खोल्न विभिन्न स्वार्थ र हिनताबोधले 'बोलबोल मछली मुखभरी पानी' भएको नेपालीपक्षले भारतसँग आफ्ना धारणा कुटनीतिक मञ्चबाट राख्दाराख्दा आजित भएर भ्रम छर्न थालेपछि राजनीतिकमञ्चबाट यो बिषय उठायो। औपचारिक कार्यक्रममै भारतीय सेनाध्यक्षले शान्ति सम्झौताको विपक्षमा नेपाली सेनाप्रमुखलाई आदेश दिन थालेपछिको यो अवस्था सामान्य बिषय रहेन। जब सामान्य कुटनीतिक मयार्दा पनि जिम्मेवारपक्षले राख्दैन र सत्ताको डोरो पक्रिएको पक्ष आफ्नो हितको लागि मौन बस्छ, मूलधार भनिने मिडिया चुप रहन्छन् तब त्यो जिम्मेवारी कसैन कसैले उठाउनै पर्थ्यो। सार्वभौम राष्ट्रको जिम्मेवार नेतृत्वले बास्तबिक अवस्थाको जानकारी देश, दुनियाँ र जनतालाई दिन आवश्यकता थियो। प्रचण्डको बानेश्वर अभिव्यक्ति आवेग र सत्तारोदन नभै त्यही बास्तविकताको जानकारी र अभियानको घोषणा थियो।

माओवादी अरू नेपाली राजनीतिक दलभन्दा बिचार र प्रतिबद्धतामा फरक छ र त्यो मूल्यको राजनीतिलाई लागू गर्न जहिले पनि हामफाल देखा जायगा भन्ने तयार शक्ति हो। यो कुरा अभिजात वर्गीय सोचले बुझ्न नसक्ने र नसकेको बिषय हो। अझ भारतीय अभिजातहरू नेपालीहरू भनेका चौकिदार, रेडलाइट एरिया र गोर्खासेनामात्र हुन् भन्ने मान्यता राख्दछन्।

भारत ठूलो छ, उसका समस्याहरू पनि ठूला छन्। संवेदनशीलता पनि त्यतिकै ज्यादा छ। उदयमान विश्व तागत भएकोले अन्तर्राष्ट्रिय दायित्व पनि त्यतिकै छ। ऊसित विकाशशील मुलुकहरूको अपेक्षा पनि त्यतिकैमात्रामा धेरै छन्। जति ठूलो छ, भूमिका ठूलो छ त्यति नै हृदय भने ठूलो भएको र छाती चौडा भएको छिमेकीहरूले महशुस गर्न भने पाउन सकेका छैन्न्। सस्तो र अदक्ष नेपाली श्रमिक भारतका यत्रतत्र पाइन्छन्। नीति निमार्ता अभिजातहरूको सेवामा तल्लिन भएको देख्छन्। हरेक सत्तातुरहरूसँग राष्ट्रिय स्वाभिमान नभएका पनि उनीहरूले देखेका छन्। नेपालको सिमाना भारतीय किङ्गमेकर प्रान्त बंगाल, बिहार, उत्तर प्रदेश र उत्तराञ्चलसँगै जोडिनुका साथै भारतमा माओवादी आन्दोलन बड्नु पनि यसका कारण छन्। तर उसले नबुझेको पक्ष भनेको उनीहरूसँग नेपाली माओवादीको बैचारिक सामिप्यता भएतापनि सांगठनिक नजिकता भने छैन। अझ यो खुला राजनीतिमा आएपछि भाकपा माओवादी नेकपा माओवादीको घोर बिरोध पनि गर्दछ। खुला राजनीतिमा आएको नेपाली माओवादी पनि अन्यपार्टी जस्तै होला भन्ने ठहर भारतीय सस्थापन पक्षको थियो। त्यो नभए र नपाएपछि उसले माओवादीको साइज सीमित पार्न बिगतमा अभ्यास गर्दा मधेश कार्ड खेलेको थियो र हो। त्यसमा सहयोग गर्न संसदीय पाटीहरूले आफ्ना कार्यकर्ता पठाए पनि। तर भयो के भने, जो गएका थिए ती त कहिल्यै फर्केनन् जो बाँकी थिए, ती समेत गए। त्यसको नोहमत आम चुनावमा सनातनी पार्टीहरूले भोग्नुपर्यो।

अहिले कतिपय पार्टीहरूका जिम्मेवार नेताहरू १२ बुँदे सहमतिको अर्थ औचित्य र सान्दर्भिकता अब रहेन भन्दैछन्। त्यो उग्र आग्रहीहरूको भित्री खेल सतहमा छिटै देखिनेछ भने यो अभियान केही राजनीतिक पार्टीको तत्कालिन फाईदा हुनसक्ला। तर, सेनापतिको चिम्सा आँखामा आएको तेज र पूर्वराजाको जागेको महत्वकांक्षा, उनीहरूका बौद्धिक कार्यकर्ताको मनोदशा तयार गर्ने अभियान र आफ्नो प्रत्यक्ष छहारीमा राख्ने छिमेकीको खेलले यसलाई अर्को लेवनान, सोमालिया र अफगानिस्थान बनाउँदैन भन्न पकिँदैन। महाशक्तिको प्रत्यक्ष क्रिडास्थल बन्नु न त यहाँका पार्टीहरूको हित हुने छ न त भारतकै लागि।

शान्ति र सिबंधान कतै धरापमा त् पर्दैछैन !

हरेक नयाँ कुराहरुले पहिला पहिला तरगं पैदा गर्दछ । समयबित्दै जादा बानीपार्दै जान्छ । र हरेकलाई अभ्यस्त बन्ााँउदै लैजान्छ । सघांत्मक ब्यबस्था र राज्यको पुनरसरचनापनि -त्यस्का मोडल र मर्ममा बहस हुनसक्छन । तर त्यो अब सबैलाई प्रतिबद्धता र अभ्यासको बिषय भैसक्यो । त्यस्का जटिुता भावना र स्वरुपमा अनेकौ बहस उठन पर्दछ । उठेकापनि छन र सबैले आफना मोडलपनि अगाडि सारिसकेका छन । त्योकतिपयको झारा टारेर रुपकोमात्रै छ भने कतिपयले आत्मासात गरेकोपनि छ । अहिलेको बढदैगएको टकराहट समस्यालाई पुरानै तरिकाले हल गर्नै की ! नयाँबिधी र सहमति अनुसार भन्ने हो । जस्ले दायित्व उठाउन पदैन त्यस्लेत अनेकौं भाँचा हाल्नेनै भयो । हिजो अग्रगमनको नेतृत्व काग्रेसले गरेकोले गोरखा परिषद उब्जाईएर गृहमन्त्रीलाई खुकुरी प्रहार भएकै हो । राजाको छोराले पोरा फुलाउन सक्छ रैतिका सन्तानको के ह्याउ भनेर हल्ला र भ्रम छरिएकै हो जब बिर्तावाल मौजावाल र जिम्वाललाई अस्तित्वको समस्या आयो तब तेरा घराँ काग्रेस पसोस् भन्ने श्राप उनिहरुलेनै बनाएकै हुन । के अहिले माओबादी प्रति अभिजातबर्ग र भाग्यले छप्परफाडेर शाशनमा बिराजमान गराएको यथास्थिति रुचाउने शक्तिले सोही बिडो थाम्नो अन्यथा हुदैननै । खुबखेल भए १७साल अगाडि । सबिधानसभाबारे अनेकौ बहाना बने । अनेकौ भुरे टाकुरे दलहरुलार्य उतारियो । ०१७ साल अघिको अबस्था र अहिलेको सासानापाटीहरुको बिगत र बर्तमान नियाल्ने र दाज्ने हो भने कयौसमान तस्बिर देखिन्छ । निर्वाचित प्रधानमन्त्री गिरफतार गर्ने सेनाको अभिष्ट छर्लिगंन्छ । काग्रेसमाथीको प्रहार र महेन्द्रशाही ब्यबस्थाको मुख्य थालनीको आधार तत्कालिन भुमिसुधारनै थियो भलै उस्कै अगुवाईमा अनेकौ ठाँउका किसान आन्दोलनमाथी बर्बर आक्रमण किन नभएको होस् । सितयुद्धकालिन अबस्था र उत्पन्न क्षेत्रिय तनाब महेन्द्रशाही ब्यबस्थालाई उपहार बनेको पक्कै थियो । बुढापाकाहरु हिजोको अबस्था त् अतिराम्रो थियो अहिले सबै सक्कियो भत्कियो र बिग्रयो भन्छन । यथास्थितिमै रमाँउनुभनेको बचपनामै बुढेशकाल लाग्नुहो भने गतिशील समयलाई पच्छयाउनु भनेको बुढेशकालमापनि बैसालु हुँनुहो । हाम्रो सामाज बिकासको गति अति धिमा भएकाले र मनसुनी मौसमीको अराजक क्यालेण्डरलेगर्दापनि भगबानभरोसे चेतनाले यहाँ ठाँउ पाउँदै गयो । त्यसलेगर्दा हरेक घटनासगं कार्य कारण र पणिाम जोडेर नियाल्नु सोही अनुसार सोच्नु र आफनो भुमिका निभाउनु भन्दापनि त्यो कस्ले भन्यो भनेर धारणा बनाउने चलनको यहाँ बिकास भयो । सनातनमा रमेको एउटा प्रबृति हुन्छ । आदेश अनुसार अबस्था हाकिन्छ भन्ने अभिजातबर्गिय सोचको ऊसगं त्यो घालमेलहुदाँ अहिलकॊ अबस्था अग्रगमन र यथास्थितिबिचको टकराहट तर्फ बढदैगयो । बिगत दशकको राजनीतिक हस्तक्षपले शहरिया र नबधनाढय एउटातप्कामा खासै असर पार्नसकेन । ऊआफैसगं रम्दै गयो । शहरकेन्द्रित सोच र केही मीडिया श्रिजित धारणाबाट हाकिँदै गयो । त्यस्ले धरातलिय यर्थात बुझन पट्ी लागेन । सकेन र बबुरामात्रै बनाईदिएर बिगतको हेक्कापनि राख्नभ्याएन । तिनिहरुमद्य कतिपयलाई अहिलेको योअबस्था वरदान बन्दैछ भने कतिपयभने योअरुलॆ टाउको दुखाउने बिषय हो हामिलाई मतलब छैन केको वास्ता ! भन्नेपनि रहेको छ । तर जहिलेपनि वास्ता राख्नु र नराख्नुसगं बिकसित अबस्थाको कुनै साइर्ँनो हुदैन । जोसुकैलेपनि श्रिजित परिणाम भोग्नैपर्छ । बिगत हाम्रो शाक्षी छ । सघांत्मक लोकतान्त्रिक धर्मनिरपेक्ष गणतन्त्रको नारालाई जस्ले हिजो उछित्तो खन्थ्यो उसलाई अहिले बानीमात्र परेन त्यसैको रुपमैभएपनि ब्याख्याता बनाईदियो । जनयुद्ध र जनआन्दोलनको एकमुष्ट प्रतिबद्धता १२ बुदँे सहमति थियो । ति दुबैले एउटाचरण पार गर्दा योदेशमा क्रान्ति र परिवर्तनले उत्कर्षता पुग्यो । अन्यमुलुको क्रान्तिपछाडिका दर्दनाक अबस्थाझै कसैलेपनि ब्यहोर्न परेन । यो सनातनी कानुन बिधी र परम्परा भत्काएर गरिएको सर्बथा नयाँ राजनीतिक निर्णय र अभ्यास थियो । परम्परामा बाधिँनेहरुलाई यस्ले ठुलो झटका दियो भने यथास्थितिमा रमाउनेहरुले यो सित्तै आएको ठानँे । यस्ले कयांै मान्यतालाई तोडदै भत्काउदै नयाँ थालनी गर्दा कतिपयको अस्तित्व आधार परिचय र स्वार्थमा जबरजस्ति धक्का पुर् यायो । त्यसलाई एउटा चरणमा पुर् याएर अन्तरिम सबिधान त्यसैको मर्म र भाबना अनुसारको आम चुनाब र फेरिएको शासन ब्यबस्थाको ब्यबस्थापन हुदै गए । ति बिधीमा टेकेर बिधी भत्काउदै बिधी बनाउदै गए । तिसबै राजनैतिक इक्ष्याशक्ति र गतिशीलतामा आधारित थिए । तार्किक निष्कर्षनै भनेको नयाँ सबिधान निर्माणको अबस्था थियो । त्यसेै मार्गचित्रमा टेकेर सघांत्मक लोकतान्त्रिक धर्मनिरपेक्ष गणतन्त्र नेपालको साझा सङ्कल्प लिईएको थियो । हरेक परिवर्तनमा हुनेगरेझै र भएझै यो प्रकृयामापनि शक्तिसन्तुलन गडबडाउनै पथ्र्यो । त्यस्तै भयो । को कहाँ पुगे र कस्को के हैसियत रहयो र कस्ले के भुमिका खेल्दै गए र खेल्दैछन भन्नेकुरा यस्लाई भबिस्यमा इतिहासले लेखाजोखा गर्लानै । इतिहासको अद्ययनको सन्दर्भ जिउँदाहरुसगंपनि हुन्छ भन मरिसकेकाहरुसर्गपनि । तर त्यस उपलब्धीलाई सस्थुगत गर्ने ब्यबस्थित पार्ने र बेैधानिकता दिने अबधी घर्कदैजाँदा कहिलेकाहीँ क्रान्ति आफनै उपलब्धी समेत जोगाउन नसक्ने ऐतिहासिकभुल यहाँ अर्काेपटक दोहर् याउन लागिरहेको त् छैन ! भन्ने आसकां बढनु अन्यथा मान्न सकिदैन । अहिले साझा सकंल्पका बिषयहरु बहसमा उठन सकेका छैनन मुलबिषयलाई अन्यन्त्रमोडने कोसिस सतहमा देखापरिराखेको छ । नायकहरुको नायकत्व क्रमस पुडको बन्दैजादाँ बिस्वासमा धा्ँजा परिरहेकाछन । जनमतलाई निराशामा फेर्ने कसरतपनि त्यतिकै हुदैछ । यो अबस्था भनेको परिस्थितिको जटिलता र राजनीतिक सुन्यता तिर अबस्था धकेलिदै गएको र मुठभेडको सकेंत हो । कुनैपनि ठाँउ कहिल्यैपनि खाली रहदैन र निमेषभरकोलागीमात्र सुन्यता छाउँछ । खालीपनाले पैदागरेको अबस्था भनेकै आधीँबेहरी र सुनामी आउँने सकेंत हो । त्यसले धेरै कुरा बढारेर लान्छ । लथालिगं पार्छ । हरेक ठुला महाबिपत्तिमा झिनामसिना कुराहरुको महत्व रहदैन वास्ता गरिदैन । ठुलो चोटको ठुलै उपचार । अहिले यहीजटिताको सामना गरिरहेको छ देशले । बिचारधाराका आफनै जटिलता हुन्छन र पार्टीगत राजनीतिले आग्रहपैदा हुनु र श्रेय आफना हिस्सामा पार्न खोज्नु अन्यथामान्नै पर्दैन । जब सोच गतिशील हुनसक्दैन तब राजनीतिक मुद्धाहरु ओझलिन्छन र त्यो सुन्यता आग्रह र प्रतिकृयाले लिन्छ । यस्ताबेला सकंल्पहरु तपशीलमा पर्दछन र उत्तेजना फैलाईन्छ । चालकशक्तिमा कि्रयसन नभै रियक्सननै बन्दछ । फैलाईएका उत्तेजना छरिएका भ्रम र आबेगमा ल्याईएका कार्यकर्ताबाट अबस्था प्रतिकुलतातर्फ धकेलिदै जटिलता थपिदैजान्छन । कतिपयको रहन्छ भने रातरहे अग्राख पलाए भन्ने सोच रहन्छ । उठेका समस्या पहल नलिईकन हलहुन्छ भन्ने समेत मान्यता राख्दछन । अहिले केही मान्छेहरु रमिते र केहीमान्छेहरु भ्रममा रमाईरहेका छन । जे होस् भ्रममा रमाउनेहरुको खुसीपनि आफनै प्रकारको हुन्छ । माओवादी फेर्ने फेरिने र फेरिनसकेन भन्ने बिषय अहिले अतयन्तै जोडतोडका साथ उठाईएको छ र त्यस्लाई पुष्टिगर्न अनैकौ तथ्य र तर्क अगाडि सारिएर उत्तेजनाको धरापमा फसाउने षडयन्त्रपनि त्यतिकै चालुछ । तर फेर्ने र फेरिने बिषय के थिए भन्नेबारे गम्भिर बहस हुदँैछैन । यस्ता मान्यताले अग्रगमनलाई निषेध गर्दछ भने दशक पहिलाकै अबस्थामा रमाउने माग गर्दछ । त्यस्ता चाहाना अब अभ्ययनका सामाग्री त् बन्न सक्लान तर ब्यबहारिक रुप लिनभने सक्नेछैन । लुरुलुरु लतारिने र खुरुखरु हाकिँने नत जनमतको अहिले चेतना छ नत त्यस्तो बिस्वस्निय प्राधिकार भएको यथास्थितिको नेतृत्व र अबस्था । जस्ले यो अबस्था लइायो ति जनताले सबैको हयाउ छामेका छन । अहिलेको गठबन्धन नेतृत्व भनेको माओबादीलाई घेराबन्दी र ऊप्रतिको चरम उत्तेजना फैलाएर यथास्थितिमा देशलाई राख्न चाहान्छ भने हिजोको सहमीत र सम्झोैताहरुको आत्मबिहिन अभ्यास गरेर मर्म तुहाउन चाहान्छ । त्यसैको सचेतता र खबरदारी भनेको अहिलेको माओबादी चाशो चिन्ता र अभियानमा ब्यक्त उस्का आधिकारिक भनाईहुन । बिकसित घटनाले योस नातनीशक्तिलाई फेरिन गरिएको उस्बाट अपिल र बददिएको अबस्थामा अग्रगमन शान्ति र सबिधानकालागी नयाँ सहमतिको आग्रहपनि हो ।
annapurna post 4 paus 2066

युद्ध र शान्तिभित्रका सन्देशहरू

युद्ध र शान्तिभित्रका सन्देशहरू –नरेन्द्रजगं पिटर
बबरमहल आर्ट ग्यालरीमा भैरहेका जनयुद्धदेखि शान्ति सम्झौतासम्म को फोटो प्रदर्शनीले बिगतका कथा, व्यथा र सघांत्मक लोकतान्त्रिक धर्म निरपेक्ष गणतन्त्र नेपाल बनाउने अभियानमा देशले के, कस्तो मूल्य तिर्नु पर्‍यो भन्ने कुराहरू झल्काउँछ। माओवादीले आफैँलाई पनि बिर्सदै गएका कयौँ घटनाले पैदा गरेका भाव, तिरेका मूल्य र अहिले फेरिँदै गएको जीवनशैली, त्यसले पैदा गर्ने सोच, सम्बन्ध र भूमिकाबारे पनि घोत्लिन वाध्य पार्दछ। नाफाका जिन्दगी बिताइरहेका र बिगतका आफ्नै भूमिकाहरू पनि औपन्यासिक लाग्नेहरूलाई भिन्नै अनुभूति दिलायो। अर्कातर्फ मौकामा चौका परेर माओवादी आन्दोलनको व्याख्याता बन्न पुगेकालाई त दिल र दिमाग कसरी समयानुकुल अर्जाप्ने भन्ने पनि यो प्रदर्शनीले शिक्षा दिएको छ। युद्ध र शान्तिका अभ्यास थालनीदेखि अहिलेसम्मको कार्यनीतिमा आएका फेरबदल, मित्र र विमित्रका बदलिएका परिभाषा, अगाडि बढ्ने र पछाडि हट्ने, जनमानसलाई सपना देखाएर भूमिकामै उतार्ने, 'हामफाल देखाजायगा' भन्नेहरू र आफ्नो लागि आफैँ लड्ने अभ्यास के, कसरी भएका थिए? भन्ने स्मरण ताजा गराँउँछ। हरेक राजनीतिक अभ्यासहरू जहाँ पनि सूत्रमा हाकिँदैनन्। डोब लाग्दै जान्छ बाटो बन्दै जान्छ। आदर्शप्रतिको प्रतिवद्धताले अगाडि बढाउँदै लान्छ। आदेश र उपदेशले चल्दैनन् भन्ने कुरा सनातनमा रमाउनेहरूको जानकारीको बिषय होइन। यस युगका आबाजहरू बोलिराखेका फोटाहरूले हरेकका चौकीदारी गरिराखेका छन्। त्यो खवरदारीमा पहिलो नम्बर स्वयं माओवादीहरू पर्छन्। यहाँ अर्को एउटा नब्यूझने वर्ग छ, त्यसले हिजो जनयुद्धलाई आआफ्नै पाराले बुझ्दै माओवादीप्रतिको धारणा पनि बनायो। भ्रम ओड्यो र जाडो छल्यो। कतिपय दर्शकहरूले त्यहाँ अनैकौ कोणबाट आवेगात्मक र संवेदनात्मक प्रतिक्रियाहरू व्यक्त गरेका छन्। समकालीन राजनीति र माओवादी स्वयंका लागि पनि शिक्षा बन्नुपर्ने बिषय छ। गम्भीर बिषयहरू उठाउँदै जिम्मेवारहरूलाई कठघरामा समेत तानिएको छ। जनयुद्धको अस्तित्व नै नमान्ने र भुलाउन प्रयास गर्नेहरू एकातर्फ रहेका र अर्कातर्फ १२ हातको साइनो पनि तत्कालमा नराख्ने र अहिले भने ठेकेदार बन्न चाहनेहरूलाई अझ कयौँ प्रश्न छोड्दै लाजमर्दो पारेको छ। के जनयुद्धको औचित्य अहिले समाप्त भएको हो! त्यसबेलाको त्यागको संस्कृति, वर्ग प्रतिबद्धता र रगतको नाताभन्दापनि वर्गीय र सहयोद्धाको नाता ठूलो भन्ने भाव अहिले बदलिएको सम्बन्ध र भूमिकाले थेग्न सकेको त छ! यदि जनयुद्ध नभएको भए नेपाली राजनीतिको अहिलेको अवस्था के हुन्थ्यो! यो अवस्था आउन र ल्याउन नेपाली समाजले बिगतमा कुन मूल्य भुक्तान गर्‍यो? विभिन्न पार्टीका खेलाडीहरूको तत्कालीन भूमिका र अवस्था के, कस्तो रह्यो र थियो? र अहिले कस्तो हुँदैछ? भन्ने गम्न बाद्य पार्दछ, फोटो प्रदर्शनीले। यो प्रदर्शनी यसकारण पनि अहिले बहसमा आएको छ कि बिगतलाई भुलाएर आगतको हकवाला बन्ने अहिले जुन कोशिस हुदैछ, गम्भीर विषयलाई विगतमा हल्का तरिकाले लिइयो र गतिशील नबन्दाखेरी देश द्वन्द्वमा हेलियो भन्ने अहिलेको अवस्थालाई शिक्षा पनि हो।जिम्मेवारहरूका अजिम्मेवार भूमिकाहरू सतहमै देखा पर्दै जाँदा अग्रगमन, शान्ति र संविधान महङ्गो पर्दैछ। यथास्थिति र अग्रगमनबीचको यो टकराहटले ल्याउने अवस्था के हुने हो चिन्ता र चासोको यथोचित जवाफ दिनको साटो कसरी द्वन्द्व बढाउने भनेर केही शक्तिहरू उत्तेजनाका खेल खेल्न थालेका छन्। पर्चा टाँसेर थालनी भएको विद्रोहको शुरूआत सत्ता र विद्रोहीसँगको हात मिलाइबाट देशले बिगतमा झेलेको अवस्था र पाएका उपलब्धीहरूलाई चित्रहरूको क्रमबद्धताले युद्ध र शान्तिको अभियान प्रस्ट्याउँछ। त्यहाँ मिलेका र मिलाइएका हातहरू र फट्के किनारामा बसेका साक्षीहरूको अग्रगमन, शान्ति र संविधानका एजेण्डामा प्रतिवद्धता थिए। त्यही भाव र भूमिमा आधारित थिए। अहिले त्यसै सहमतिको राजनीतिलाई भाँड्न उत्तेजनाका निमित्त कारणहरू खोजिँदैछन्, उरालिँदैछन्। आवेग र आग्रह छरिँदैछन्। एकातर्फ आफ्ना योजना अनुसार परिस्थिति नहाँकिएपछि वातावरण धमिल्याउने कोशिस भैरहेका छन्। विगतमा हस्तक्षेपको राजनीति गाउँवस्तीमा पुगेपछि हरेक क्षेत्रमा अनौठो जागरण देखापर्‍यो। सामान्य भनिएका मान्छेहरूले सोच्न थालेपछि सामाजिक शक्ति सन्तुलन गड्बडायो। निराश जनमतमा उत्साह भर्नु चानचुने कुरा थिएन। पुराना पात्रहरूको चालचलन, रहनसहन र आर्दश देखे भोगेकाहरूको नौलो बिषयले नयाँ उत्साह मात्रै पलाएन अनौठो महत्वकांक्षालाई पनि जन्माइदियो। नयाँ मध्यमवर्गको उदय पनि भैसकेको थियो। त्यो परम्परागत मध्यमवर्गभन्दा कयौँ गुणा महत्वकांक्षी थियो। स्वत्वको भोक जनयुद्धको हस्तक्षेप राजनीतिले बढाइदिएपछि हरेक किसिमको सत्तामा हिस्सेदारी खोज्ने नयाँ वर्ग तयार भैसकेको थियो। त्यो कुरा परम्परागत सोच र शक्तिलाई पाच्य थिएन र भएन। यो पैदा भएको महत्वकांक्षालाई व्यवस्थापन गर्न सबैतिरबाट उपेक्षा भयो। यो फेरिएको अवस्थाको चाल नपाउने र यत्रो ठूलो परिवर्तनले पनि सोच र शैली फेर्न नसक्नेहरू भने अवस्थालाई निकास हैन टकराहटतिर डोर्‍याउन थाले। आफ्नै प्रतिवद्धता के थियो भनेर ख्याल गर्न छोडेपछि नयाँ बन्ने इतिहासको गतिशीलता बुझ्नपटि लागेनन्। झण्डै १६ बर्षको नेपाली अवस्थाको प्रतीक र प्रतिनिधिमुलक सन्देश बोकेको यो फोटो प्रदर्शनी, बढ्दै गएको द्वन्द्वको सावधानी र सहमति राजनीतिको लागि सचेत बनाउने शीर्षक हो भने स्वयं पुराना र नयाँ माओवादीहरूलाई आफ्नै दिल र दिमाग नियाल्ने ऐना पनि।

http://yosataa.com/index.php?link=news-detail&id=602

विकललाई मैलेपनि चिनेको थिएँ

बिकल निधनको अनायस पिडादायी खबर तिलकजीले सुनाए । लामो दिनदेखि अस्वस्थ भएको सुनेको थिएँ । निर्मम मृत्यु, यति छिटो आउलाझँै लागेको थिएन । सवयात्रामा सहभागी हुन नपाए तापनि गोकर्णघाटतिर हुँईकियौँ । त्यहाँ समाजका हरेकक्षेत्रका ब्यक्तित्वको जमघट भैसकेको रहेछ । झम्केसाँझ । घाट निस्लट् अँध्यारो । मात्रै दन्केको चिताको उज्यालोले अरूको अनुहार नियाल्नुपर्ने । लाग्दथ्यो, विकल चम्किरहेका छन् र उनकै चमकमा अरूहरू एकआपसमा चिनारी गर्नसक्छन््, गरिरहेका छन् र चिन्ािन्छन्झँै ।
जँा पाल सात्र भन्छन्् "डैथ डिफाईन्स् द लाईफ" हो..... Û, हरेक मृत्यले जीवनको परिभाषित गर्दछ । विकलको हकमा पनि सो कुरा लागुहुन्छ । हरेक मृत्युले लगाउने परिभाषा, गर्ने समीक्षा र दिने सन्देशले कतिलाई आशातित, कतिपयलाई बाँकी जीवन जिउने प्रेरणा मिल्छ भने मरेर बाँचेका र लतारेका जिन्दगीलाई भने आतङ्कति गराउँछपनि । विकलको मृत्युपनि त्यस्तै हो र सन्देशपनि त्यस्तै ।
संयोग त्यसको झण्डै ६ महिनापछि काभ्रे म्ाण्डनबाट सिपाघाटतिर लाग्दै थियौंँ । देउराली भञ्ज्याङ्ग काटेपछि मिठाराम भाईले फाँटमा रहेका माझीहरूका बस्तीको एउटा छाप्रो देखाँउदै भने — दाई, रमेश विकलले त्यही घरमा बसेर अबिरल बग्छ इन्द्रवती लेखेका हुन" । वारी माझीहरूको बस्ती, पारी भिमटार फाँट । थापा काजीहरूको सभ्रान्त देखिने गाँउ र बगैँचा । बिचमा बगिरहेको नदी र खिइर्ंदै गएका माझीबस्ती । सिरानतिर काठमाडौँको प्यास मेटने मेलम्ची खानीपानी योजना । काकाकुलको चिच्याहट । योजनाका नाममा स्वार्थ खेती गर्ने भिन्नै जातका मनुवाहरूको भव्य गाडीहरूले उडाईरहेको कुईरीमण्डल धुलो । देशी विदेशी अगस्तीहरूको चर्तिकला । क्रसर उद्योगले चिरेको इन्द्रावतीको छाती । गिट्टी, माटो र छारो बनिरहेका चट्ानी पथ्थरहरू । सहरलाई आधुनिक बनाउन गाउँबस्तीले उठाउन परिरहेको सास्ती । इन्द्रावतीको पानी र गिट्टीहरूले आधुनिक सहर बन्न थालेको छ, मञ्जुश्रकिो खाल्डो । उसको तिष्णा मेटाई दिनपर्ने छ, यस्ले ...... आˆनै छाती सुकाएर अरूको घाँटी रसाई दिनुपर्ने । अब अबिरल बग्नुपर्ने छ, इन्द्रावतीले पाइप भएर सहरतिर । हो सिपाघाटमा एकैचोटी अनेकाँै बिषय र प्रसङ्ग देख्न र भोग्न पाइन्छन्् । अझ जागेका बस्ती, फेरिएका अर्थ, ब्यँुझेका मान्छेको जात । आउने बिद्रेाहका गाथा र कथाले भरिएको इन्द्रावती फाँटका आख्यानहरूका उदघोष गर्ने विकल अब अक्षरमा, सम्झनामा मात्रै । फेरिएको इन्द्रावतीको भाषा र सुस्केरालाई पुनः उनैको संवेदनात्मक क्षमतामा लेखिन पाएको भए.... बाणी दिन पाएको भए......Û मैले सन्देश सुनाइदिएँ —कास्, इन्द्रावती...... तेरा गाथा, पौरख र देखेका सपना लेख्ने दिल, दिमाग र संवेदना अब चिरकालको लागी आरामस्थल गइसक्यो ।
इन्द्रावती फँाट । माझीहरूका कथा, व्यथा र काजीहरूका जगजगी । हेलम्बुतिरका शेर्पा र तामाङ्गहरूका झण्डै ९० बर्ष पहिलाका सुने, देखे, बुझेका कुराहरू बाबा शिवशकंर सुनाउँदै जान्छन् । पुराना दिन जादाँ रहेछन््, नयाँ दिन आउँदा रहेछन्् । हिञ्चे बुढा भन्दै थिए यस्तादिन आउँदा रहेछन् भनेर काजी खलकलाई के को पत्तो Û । बुढालाई अबिरल बग्छ इन्द्रावती भन्ने किताबमा यो दिनपक्कै आउँछ भनेर पहिल्यै एउटा आख्यानकारले भनेको कुरा सुनाउँदा उदेग लाग्छ । उदेगमान्दै भन्छन् ति ता कस्ता ज्योतिष पो रैछन् हैनत Û बाह्रबर्ष पहिलाको कुरा अहिले झल्झल्ती याद आउँदछ । यो अवधिमा धेरै पानी इन्द्रावतीमा बगिसके । तत्कालिन चलन चल्तीका शब्द, अर्थ र मर्म बदलिसके । राजनीतिक परिभाषा बदलिसक्यो । सुन्दरता र कुरूपताका अर्थ फेरिइसके । नेपालगञ्जमा २०५४ मसिंर १ गते प्रेम प्रकाश मल्ल अभिनन्दन समिति र मध्यपश्चिमाञ्चल साहित्य संस्कृति कला प्रतिष्ठानको अगुवाईमा कवि, गायक प्रेम प्रकाश मल्लको अभिनन्दन गर्ने उल्लासमय कार्यक्रम भएको थियो । ३ दिन साहित्यमय भएको नेपालगञ्जका स्थानिय श्रष्टाहरू र राजधानीका वरिष्टहरू बिच अन्तरघुलनमात्रै भएन, आफन्तिलोपना पनि साटासाट भयो । त्यस कार्यक्रममा राजधानीबाट रमेश विकलकासाथै धु््रवचन्द्र गौतम, परसु प्रधान, उत्तम नेपाली, धु्रव सापकोटा, दिवंगत विनय रावल सहितको टोली आएको थियो । सो कार्यक्रम नेपालगञ्जको साहित्यको आफैँ सस्था बनिसक्नु भएका सनत रेग्मी र समाजसेवी नर्वदा शर्माको बिशेष अगुवाई र भूमिका थियो भने बहुभाषिक साहित्य, कला र संस्कृतिको सङ्गम बनेको थियो त्यो । मल्ल अभिनन्दनको मञ्चमा विकलको कथा साहित्यमा बेजोड अभिव्यक्तिले सरल र सहज ब्यतित्वको छाप छोड्यो । सुत्रमा नबाँधिएका प्रगतिशील लेखकको भाषणमा सुनिएको व्यक्तित्व थियो त्यो पहिलोपटक, मञ्चमा । सरल तर गम्भिर अभिब्यक्ति । यो पंक्तिकारले त्यसै बखत हो, आख्यानकार बिकलसँगको सामिप्यता पाएको, हिमचिम बढेको र कयौँ बिषयमा पहिलो पटक अनौपचारिकतामा बात मारेको ।
त्यसबेलासम्म महान् परिवर्तनको मध्यपश्चिमाञ्चल आन्दोलनको केन्द्र र ज्वालामुखी प्रदेश बनिसकेको थियो । मान्छेहरू जागेका थिए, निमुखाहरूले मुख खोलिसकेका थिए । निदाएका, सुस्ताएका र हेपिएका जागिसकेका थिए । नेपालगञ्ज त्यस्को फेदी र प्रवेशद्धार थियो । सामाजिक हलचल र अनौठा गतिविधीले संवेदनशील मानिसहरूलाई नछुने र प्रभाव नपार्ने कुरै थिएन । विकलजस्तो आग्रहहीन लेखकहरूलाई त्यसले छुन्थ्योनै । परिवर्तनको आशावादी र स्वप्नद्रष्टा विकल त्यसबाट अछुतो रहने कुरै भएन । त्यहँा जनयुद्धसँगको मेरो नजदिकता नलुकेकाले पनि खुला रहेर भूमिगत हुनु र पानीमा माछा हराएझै जनसागरमा छिप्नु र पौडिनु पर्दथ्यो । यस्तो सक्रियता भनेको तरवारको धारमा रहेर भुमिका निभाउनुु हुथ्यो । प्रगतिशील साहित्यमा मौलिक छाप छोडने एउटा मुर्धन्य व्यक्तित्वसँग त्यसै थलोलाई कर्मभुमि बनाएर सक्रिय रहेको यस पङ्क्तिकारले परिवर्तनका बिषयमा भलाकुसारी भएको र आशावादी रहेकोमात्रै हैन जनयुद्धले पारगर्दै गएको अवस्था र खडा गर्दै गएको किर्तिमान बारे पनि उहाँलाई बताउने औसर पाएको आजैझैँ लाग्छ । त्यो साझँपनि राम्रै जमघट भयो, कथाकार डा. अमर शाहको घरमा । तेश्रो पहरसम्म रसमय भयो वातावरण । आफ्नै पारामा बितेका त्यो रात विकल सात्विकनै रहेपनि जमघटमा रसभर्न भने चुकेनन । तन्नेरीनै रहे । कसैलाई खलेन । उहाँका श्रजिनामा पछाडि जनयुद्धले कस्तो प्रभाब पार्‍यो, पारेन Û त्यस्ले छाप छोडयो छोडेन ÛÛ अझै अध्ययन गर्न भ्याईएको छैन । अहिलेपनि नेपालगञ्जको प्रयास साहित्यिक अभियान र त्यसमा सहभागी अनेकौँ व्यक्तित्वको याद आई रहन्छ ।
दिन बित्दै गए । परिवेश जटिल बन्दै गयो । सहरिया लेखक र मीडियाका विषयबस्तुमा कयौ नयँा खाले प्रायोजीत खेलपनि देखिँदै गए । लेखनी कतिपयलाई द्वन्द्व उद्योग बन्दैगयो । जनयुद्धले अस्तित्व धरापमा पर्दै गएकाहरूका हबिगत देखिँदै गयो । बाँचेर बाँच्न सकिने अवस्था नरहेपछि पंक्तिकारलाई आस्थाको मुल्य भुक्तान गर्न सार्वजनिक जीवन त्याग्नैपर्ने अवस्था आयो । ज्वालामुखी प्रदेशको यात्री बन्न लम्किएपछि नेपालगञ्जको साहित्यिक वातावरण र प्रयास अभियानको अभियान्ताबाट टाढिदा कयांै मान्यजनसँग बिछोडको पिडापनि आफैँसँग सुदुरबस्तीमा फगत याद बन्दै गए । सहरिया सिर्जनाहरू त्यहाँ पनि पुग्थे । अझ नेपाली साहित्यकारहरूको द्वन्द्व अवस्थाको हविगत कथाकार नयनराज पाण्डेको निदाए जगदम्बे पुगेपछि सहर साहित्य पढ्ने सूचि पत्रै तयार भयो ।
राजनीतिक उथलपुथल र सामाजिक हलचलको एउटा चरण पार गरेर सार्वजनिक जीवनमा फेरी र्फकंदा आफैँलाई नौैलो लाग्ने र मित्रहरू विमित्रहरू पनि फरक, फरकै लाग्ने । साँध लागेको जस्तो । धेरै कुरा फेरिएका । तर, केही भने फेरिन नचाहेका । विचार फेर्न सक्नेहरू पनि आदात फेर्न हिच्किचाईरहेका । केही नगर्दा र उछित्तो काढ्दापनि परिवर्तन आईलागेकाहरू नयाँ खेल र अस्तित्वका खोजीमा छटपछिरहेका । युद्ध र शान्ति भित्रको नाफाको जिन्दगी बिताइरहेको यो पंक्तिकारले देख्दै भोग्दै अभ्यस्त हुदै आयो । समय बित्दै गएको पत्तो नपाउदै एक साँझ तिलक डाँगीले दुखदायी खबर दिए, विकल रहेनन् भनेर । जिम्मेवारीको कारण आवश्यक ठाँउमा तत्काल खबर गरेर हामी अन्तिम दर्शन गर्न घाटतिर लाग्यौँ ।
दिन बित्दै गए । उहाँका साहित्यकार, पत्रकार बिजय चालिसेसँगको एकदिनको भेटमा बिकलको योगदानलाई राज्यले कदर गर्न हुलाक टिकट र मधुपर्कको विषेशाङ्क निकाल्नपर्ला भन्नेबारे चर्चा भए । आफैँ सम्पादक रहेको पत्रिकामा बाबाको विषेषाङ्क Û अरूले के भन्लान् ÛÛ भनेर उहाँले आनाकानी गर्नु भो । मेरो तर्क थियो विकल स्वयं अब संस्था र प्रगतिवादी आन्दोलनको आˆनै खाले प्रतिक बनेको हुँदा उहाँकाबारे बिभिन्न खाले समीक्षा हुन् सक्लान् र हुनपर्छ पनि । समग्र मुल्याङ्कनका लागी आवश्यक पनि छ । सात्रकै भनाईझँै विकलको देहान्तपछिको विकलले अझ जीवनको परिभाषा देला । अनुघाटित पक्ष र सन्देश दिनसक्ला । हरेकका जिन्दगी स्वयंमा एउटा महाकाव्य हुने गर्छन् । अझ विकलको प्रेरणादायी जीवन र जीवनशैली सार्वजनीक सम्पती बनिसकेको यस अवस्थामा हामी कसले, के भन्ला Û भनेर हिचकिचाउन पर्ने बिषयनै यो हैन र छैन । अझ उहाँले निजात्मक जिन्दगीलाई पनि सामाजिककरण गरिसकेेको अवस्थामा उहाँलाई सामाजिक सम्पति मान्न कसैले पनि अन्यथा मान्नै पर्दैन । उहाँँ त्यसको अधिकार राख्नुहुन्छ । मेरो भनाईलाई बिजयजीले स्वीकार्नु भयो । हामी सो अभियानमा जुट्यौँ पनि । सञ्चार मन्त्रालयको हुलाक टिकटको लागि पहिल्यै सुची बन्नुपर्ने नियम रहेछ । तर, आवश्यकताले नै नियम बन्ने र भत्कने गर्छन् । नयाँ बनाउन पर्दछ पनि भन्ने मान्यताले सो कार्य थालनी गरिएको थियो । त्यसलेे अहिले मुर्तरूप पाएछ । मधुपर्कको विषेशाङ्क निस्किसकेछ । तर, जुनस्तरको हुनुपर्ने हो, विविधतालाई सगेटनु पर्ने हो, त्यती ओजिलो बन्न समयको चापले भ्याएन होला । जे भयो अधुरो कामले पुर्णता पाएकोमा जो, जसले त्यस्को श्रेय पाउन पर्ने हो अहिले त्यस्लाई साधुवाद नदिइरहन सकिँदैन ।
ल्ोखकिय तस्बिरहरू भनेका श्रििजत अक्षरको बकपत्र हो । अहो Û आज बर्षदिन पो भैसकेछ.......... जीवनका समीक्षा र सकंलित सन्देश युगलाई सुम्पिदै अनेकौँ बकपत्र छोडेर विकलपनि दिवगंत भएको । रमेश विकल एउटा बहुआयामिक व्यतित्व । सानसगं जिएर सानसँगै बित्ोको आख्यानकार । जीवनको महाकाव्य छोडेर बित्ोको बहुआयामिक साहित्यकार । सलाम विकल, फेरीपनि सलाम....
http://gorkhapatra.org.np/detail.php?article_id=28362&cat_id=22

NEPAL- ENEMIES OF PEACE PROCESS AND DEMAGOGUES

One could see a bleak image of the nation if present political events, exposed on the ground or hidden beneath the surface, were poured into a single basket. The picture indicates that the country is heading towards a face-to-face confrontation instead of political consensus. The government's response to Kailali Dudejhadi tragedy against the squatters proved that it is an uncivilized remark resulted with the government's grand design. Similarly, it is a part of demolishing the progressive forces by keeping a gun over the shoulders of 'leftist' led government as per the plans of domestic and foreign reactionaries. Likewise, it is an open secret committed to end the consensual politics and a plan to intensify the conflict making a party more emotional.
Conspiracies against consensual politics were hatched soon after the Constituent Assembly results were out some two years ago. The CA election was held only after the prognostication of Maoist's heavy loss in the polls by different agencies. Nepali media houses, NGOs, and political analysts including few international agencies were also in the line to predict Maoist's shameful defeat in the CA election. Himal Media had predicted the Maoists would win only two seats throughout the country in the first past the post electoral system. Many were manipulated and followed the studies before the CA results. However, the analytical readings by Somat Ghimire in 'Naya Patrika' and Barad Rajan of 'The Hindu' were writing against grain of that discourse. (See report of International Crisis Group after the CA polls)
Contradictorily to the previous analysis, CA results revealed the people's support to the parties. In the first past the post electoral system Maoist bagged nearly 50 percent of total seats and stood as a single largest party leaving other competitors far behind. Since then other parties desired to form an anti-Maoist alliance in a bid to tackle the single largest party. Until then there was not a terminus point to the consensual politics. But, after the Maoist's victory in the CA, then government delayed to hand over the regime for sfour months. All unbiased and serious readers are well aware to the fact. The series of conspiracies hatched before the formation of the Maoist-led government were visible in different forms and shapes and many others were denuded before they got a formal shape. The present psychology of the party is the continuity of past events and incidents. Royal palace was a centre for conspiracy in the past but President's residence has been a ground for plot and cabal at present.
Prior to the completion of a stage of the ongoing peace process, Chomnics, an American organization involved itself into an anti-Maoist game. CIA sponsored Chomnics is neither registered in Nepal nor is diplomatically recognised. But, it managed to distribute a huge amount of cash to different activists in its attempt to influence others and collect positive vibes from a level of intellectuals. Before the CA election, it left no stone unturned to downsize the Maoist by fuelling ethnic and regional groups. The main initiator and petty contractor for the campaign was Himal Association, whoever was a director behind the curtain. (Please see different volumes of Nepal Awaj)
Setting was prepared in vital posts for different people as per Himal's recommendation. Attempts were made for mobilizing professional organizations and a level of civil society with support from many NGOs. Their role was to languish the political parties and professional organizations in status quo rather than progress. This was a Nepalese model of Latin American counter-revolution and the main plan of the Americans was engineered targeting Tibet and is the latest continuation of Khampa [anti Chinas movement] scandal.
Some NGOs were readied for bringing the Himal's plan a success as the association has been working as a bridge for fund raising and a source for establishing nexus to the sources. Similarly, Maoist cadres, knowingly or unknowingly, provided them banner headlines of atrocities that were happened against the party policy. Right that moment, some NGOs and people with 'democratic background' were used in the anti-Maoist campaign.
Staunch human rights defender Krishna Pahadi unveiled the president's this very plan in an interview with the 'Nepali Post' months ago. This was further clarified when famous writer Khagendra Sangraula brought the President's pleas and tip-offs to the public in different papers. Behind all these designs, President’s undeclared advisor and publisher of Himal Magazine Kanak Mani Dixit’s hand was atop of all. Likewise, Federation of Nepali Journalists fell into this abyss while Freedom Forum of Taranath Dahal succeeded in using the banner of FNJ in a bid to spread the very sponsored game of Chomnics. As has become public, a number of people including Narayan Man Bijukchhe 'Rohit' have been trying to convince the President that there is no alternative to declaring a state of emergency and the concentration of all executive power in his hands. It is further clarified by the President's presence in a ceremony on the 25th anniversary of Rohit's marriage, as a part of latter's support to the Presidential rule.
These all performances were against the progressive forces with support from the elites and upper class while a traditional leadership of the Nepal Army was a vital player beneath surface. People from elite class and conspirators do not agree the slogan for civilian supremacy nor do they welcome real peaceful environment. Truly, they are warmonger and desire for bloody wars.
Similarly, the world's superpower America is trying its best to invest in army, administration including publications house in one or another ways. Indian political scientist Rajani Kothari has highlighted his experiences in his book The Politics and said how he was entrapped in the net of 'The Asia Foundation' and worked for American interests unknowingly. This can be taken as a reference for how and why the Nepali intelligentsia has been expressing its sponsored ideas against the civilian supremacy vehemently lately.
Nepal's conflict and the ongoing peace process has left an unique precedent in front of the world community. They, therefore, have their own interests and road maps to institutionalize the social transformation of our country in their own. Similarly, it is one of their campaigns for achieving a grand success on their behalf by rejecting the people's sentiments and aspirations. Kailali Dudejhadi massacre is a continuity of their latest exercise. To meander the issues and launch another discourse is the main campaign of dutiful and docile figures of Chomniks. So, the present debate of the country is whether to defeat the real enemies of the people or surrender to them.

singapur ghatana 1 sandes anek

ूनिदाएको बाघलाई ब्यूझाउनु
खतरालाई निम्त्याउनु हो
यसभन्दा पनि खतरा उस्को दातँ गन्नु
अझ ठुलो कुनै बित्यास आईलाग्छ
भने कसैमाथी परेको भ्रमको छिनोफानो गर्नुू-शैली
सिङ्गापुरमा अग्रगमन शान्ति र परिवर्तनका अगुवा नेता माओबादी अध्यक्ष कमरेड प्रचण्ड र काग्रेस सभापति गिरजा प्रसाद कोईराला बिचको भेटघाट र अग्रगमनप्रतिको चासो चिन्ता र दायित्वबारे गम्भिर छलफल भए । जस्ले जे बिषयको सुरुवात गरेका हुन्छन त्यस्लाई निस्कर्षमा पुर्याउने दायित्व हुन्छ र खाका कोरेका हुन्छन । यसले अग्रगमन शान्ति र सबिधान पक्षधरलाई आशा र बिस्वास जगाई दियो भने द्धन्दमा आफनो अस्तित्व र भबिस्य सोच्न्ोहरुलाईभने आतङ्कित बनायो । तब कसरी यस्लाई भाडने र उत्तेजित पार्ने भन्ने योजना बुन्न थाले । भ्रमको खेती सुरु हुन थाले । कबि भुपि भन्छन-यो हल्लै हल्लोको देश हेा । अन्य जानकारहरुको पनि भनाई छ- पहिला यहाँ हल्ला मच्चाईन्छ देश र जनताको नाडी छामिन्छ । मनोदशा तयार पारिन्छ । तबमात्र पर्दापछाडिका खेलाडीहरु माचमा देखापर्दै काम फत्ते पार्छन । जहिलेपनि हल्ला एउटा योजनाको तयारी हुनेगर्छ । हावा नचली पात हल्लिदैन । तर झिनो तथ्यलाई टिपेर योजनाबद्ध हल्ल्ाा मचाउने खेल भनेको राजनीति एजेण्डा योजना र कार्यक्रम नभएपछि त्यस्लाई सामनागर्न मच्चाइने कुटिल चालमात्रै हो । ०७साल देखी ०६३सालसम्म देशमा यस्ता हल्ल्ाखेल र खेलाडीबाट अग्रगमन लोकतन्त्र र शान्ति घायल हुदै गयो भने ७देखी १७सम्म अत्यन्तै महत्वकाक्षी महेन्द्रले बिरालाले मुसो खेलाएझै राजनैतिक ब्यक्ति र शक्तिलाई खुब खेलाए । सित युद्धकाल थियो । उत्तर दक्षिणका छिमेकी भारत र चीनको आपसी मनोमालिन्य थियो । सबैका बफादारहरु यहाँ आआफनै सुर र तालमा थिए । सोभियत रुस र चीनको बैचारिक बिबादलेपनि यहाँ आकार ग्रहन र छाहारी बनेको थियो । सामाजिक मुद्धा र दृष्किोण काग्रेससङ्ग थियो । अहिलेको माओबादीझै एक अर्थमा त्यसबेलाको काग्रेस पार्टीमात्रै नभै काग्रेस आन्दोलन थियो भने आन्दोलनसगं नेता हुन्थ्यो । काग्रेसलाई उछित्तो खन्नु अग्रगमन बिरोधीको काम हुन्थ्यो । त्यस्ता काममा खटाईएका ५०सैुेपार्टी सिङ्गारेर महेन्द्र काग्रेस बिरोध गर्न लगाउथे अर्का तर्फ काग्रेसभित्रै ललित चन्द तुल्सी गिरी र बिस्वबन्धु थापाहरु जस्ता बिभिषण तयार भैसकेका थिए । अर्कातर्फ शाही कम्युनिष्ट केशरजङ्ग रायमाझीहरुले पार्टीसत्तानै कब्जा गरेका थिए । त्यस्को सौन्दर्यकरण गर्नै बिदुषकहरुमा दिक्षित बन्धुहरु - मलनमणि महेशमणि रनिताम्बर जीहरु पर्दथे । इतिहास तितो क्षण भएर गुजि्रयो । ०७ देखी ०१७सम्म ०१७देखी ०४६सम्म ०४६देखी ०५२पाुल्गुनसम्म ०५२देखी राजा ज्ञानेन्द्रले सम्पुर्ण शक्तिहत्याएर ससंदियदलहरुलाई पर नधकेल्ने बेलासम्म्म । नयाँयुगको थालनीदेखी अहिलेसम्म सबैको नालीबेलीका लिखत पुराना अखबारका पानामा रङ्गिएकै छन । भुक्तभोगीहरु अझै सामाजिक जीवनमा सकि्रय भएकोले देखे भोगेका अनेकौ साक्षीहरु सारिरक बुढो भएपनि दिल र दिमाग अझै पुूलेका छैनन । अहिले दायित्व उठाउन नपर्ने र सहमतिको राजनीति बिरुद्ध द्धन्दमा आफना भुमिका देख्नेहरुको सिगांपुर प्रसङ्ग पछाडि पैदा गराउन खोजिएको तरङ्गपनि बिगतमा खेलेको खेलझैनै हो । नेपालीमात्रै हैन नेपालप्रति सराकार राख्ने जो जहाँ जसरी जुन अबस्था र भुमिकामा रहेपनि उनिहरु यथास्थिति र अग्रगमनका बिचमा बाढिएका छन । मानसिक या भौतिकरुपमा जुनसुकै पार्टी र भुगोलमा रहेपनि राजनीतिक समस्या र नकासमा यही दुई सोच र शक्ति बिचको टकराहट रहेको छ । पुरानै सोचले हाकिँनेहरुसङ्ग समयको सारथी बन्ने र चुनौतिको सामनागर्ने सोच योजना मनोबल र इच्छाशक्ति नभएपछि अग्रगमन उनिहरुलाई मनोआतङ्गको बन्ने गछ । तब भ्रम छर्नु र त्यसैमा टेकेर मनोदशा तयार गर्नुनै अस्तित्वबोध गराउनु रहन्छ । सक्कली एजेण्डा नरहेपछि अल्लमलिन र अल्मल्याउन नक्कलीभएपनि एजेण्डा त् चाहियोनै । ति श्रिजना र दायित्वमा हुन सक्दैनथे । आग्रह र प्रतिकि्रयामै सिमित हुनेभए । अहिलेको यथास्थितिको देखिने प्रतिकभनेको माधब नेपाल नभै करिना बेगमको सरकार हो भने सरकारी सबेंदनाको मर्म भनेको आछाम की बलत्कृत महिला प्रहरी सुन्तली धामी र उन्को गृह प्रशासनको अबस्था र लाचार कर्मचारीतन्त्र । सहमतिको राजनीतिलाई बिमतिको अभियान थाल्नु र द्धन्दलाई आधार र औचित्य दिन उत्तेजनाको खेलको रच्दै आकार दिनखोज्नु उनिहरुको सतहमा अझै नेदेखिएको योजना । अहिलेको नेपाली अग्रगमन सहितको शान्तिप्रकृया परिवर्तनको अनौठो तरिकाले एउटा चरणमा पुगेको छ । कस्को हार ! कस्को जीत !! त्यस्को उचित ब्यबस्थापन गर्नभने सरोकारबालाहरुलाई फलामकै च्युरा चपाएझै हुदैछ । त्यसैले यो अबस्थामा सबै बर्ग चिन्तन र स्वार्थहरु बिचको टकराहट हुनु स्वभाबिकै थियो । र आआफनै मार्ग चित्र अनुसार परिस्थिति हाकियोस् भनेर सोच्नु र भुमिकामै देखिनु समेतलाई अन्यथा मान्नैे सकिँदैन । तर परिस्थिति तीसोच र कल्पनाका आधारमा नभै बस्तुगत अबस्थामा चल्नेगर्छन । त्यस्को आफनै सामाजिक नियम र गति हुनेगर्छ । सामाजिक मुद्धाहरुलाई हेर्ने बुझने पछयाउने र गतिदिन प्रयास गर्नु भनेकै गतिशील हुनु हॊ । आग्रहले गतिशीलतालाई बन्धक र दृष्टि भएरपनि दृष्टिकोण बिहीन बनाईदिन्छ । निजात्मक स्वार्थले युगिन र राष्ट्रिय दायित्व भुलाइृ दिन्छ । तसर्थ एजेण्डा र कार्यक्रमनैे नेतृत्व हो भन्न र मान्न तयार हुदैन । राज्यको शासकिय पुनर सरंचनाको बिमति नै अहिलेको अग्रगमनको बिरोध हो भने सनातनी सोचको निरन्तरता सिङ्गापुर भेछघाटको भ्रष्किरण र भ््म श्रिजना । भ्रमभित्र रहेका र गरिएका खेलहरु बुझन केही समय लाग्ला तर त्यसैबाट डोरिदै रहने अबस्था भने सधै रहेनेछैन । हरेक देशको सङ्गिनमोडमा अनैकौ अफबाह फैलाईने गरिन्छ । भ्रम र यताार्थबिच ठुलो खाडल भएपनि जति भ्रमका समाचार फैलिन समय लाग्दैन र तुरुन्त प्रभाब छोडछ त्यतिकै यथार्त समाचारलेभने आफनो मर्मबोध गराउन समय लिनेगर्छ । त्यसैले मीडियामापनि त्यस्को धर्म र कर्म धान्ने आर्दशबादी मीडिया र गोयबल्स्को सैलीलाई पित पत्रकारिता भनेर सिमाङ्कन गरिएको हुन्छ । यथार्त यसो हो भनेर सरोकारवालाले भनिसक्दापनि तथ्यको झिनो हिस्सालाई पक्रेर भ्रमनै फैलाईरहने र त्यसलाईनै अझ उराली रहनेहरुको अभिष्टलाईनै गोयबल्स शैली भनिएको हो । हाम्रोजस्तो मीडिया साक्षरता कम भएको मुलुकमा बतासे फुल कोरलेर हल्ला मचाउनेहरु आफनैे मनोकामना पुरा हुने कुराको बिष्वास किन मान्छन् भने यहाँ छापिएका कुरालाई धु्रबसत्य भन्ने र बिद्युतिय समाचारलाई ब्रहमबाक्य ठान्ने जननताको ठुलो हिस्सा छ भन्ने उनिहरुको सोच रहेको छ । बिगत डेढ दशकदेखीनै यही भ्रममा बाचँेर भ्रम छर्नु उनिहरुको नित्यकि्रया बन्दै गयो । अनेकौ प्रायोजीत हल्ला यो देशमा मच्चाईए । सरकारी र स्वतन्त्र मीडियाका महारथीहरुका ति लिखित दस्तावेज र भबिस्यबाणीका सत्यता र आकँलन यर्थातसङ्ग कतिमिल्न सकेका थिए भनेर बुझन पुराना पाना पल्टाएदेखी उनिहरुको औकात र अबस्था छर्लग्यांउछ । तथ्य बदलिन्छन तर उनिहरुका आग्रह नबदिलिदाँ सोच फेरिनसक्ने कुरै भएन । काठमाण्डुलाई परिबर्तनले छोएपनि क्याटमाण्डुको भने निन्द्रा अझै खुलेको छैन । देशमा तराई छ बिबिध जात जाति र बिकट बस्ती छन । त्यहाँपनि नेपाली जनता छन । रोजगारीको तलासी र क्षमताको प्रर्दशनगर्न बिदेसिएका लाखौँ देशबासीहरु छन । ति सधै क्याटमाण्डुकै सोचमा हाकिँन तयार छैनन भन्ने तथ्य क्याटमाण्डु सोच्दैन । योसोच र अभियानले फैलाईएको हल्ला र छरिएको भ्रममा सामान्य मान्छेहरु फस्ने गर्छन र धारणापनि त्यस्तै बनाईहाल्छन भन्ने उनिहरुको मान्यता हो । सत्ता कब्जा जनबिद्रोह र सिङ्गापुरको ७बुदे सहमति त्यस्तै बतासेफुल कोरलिएको हल्लाआतङ्कको उदाहरण हुन । अझ त्यो योजनाबद्ध हल्लाखोरहरु कुनैपनि घटनासङ्ग जोडिएको कार्य कारण र परिणाम जोडेर बिषयबस्तु बनाउनु भन्दापनि हल्लाका कलात्मक खबरलेनै उत्तेजना भर्नसक्ने मान्यता राख्छन । उनिहरुकालागी हल्का मीडिया उपभोक्तानै बरदान ठानेका हुदु कुनेैपनि समाचार किन र कसरी भयो भनेर माथापच्च्ाि गर्न चाहाँदैनन । अझ ठुला मीडियाकॊ सम्बन्ध र स्वार्थपनि ठुलैहुन्छ । समाचार कथ्यो र त्यसैमा टेकेर बिचार फैलायो । अझ हल्लाका प्रायोजकहरुको त् धर्म र कर्मै भयो - मर्म लुकाउने छिपाउने टेढ्याउने र बग्याउने । सिगांपुर घटनाको नत सिगं नत पुच्छर पुर समात्न सकेकाहरुले योजनाबद्ध नक्कली इमेल कथित समाचारमा माओबादी अध्यक्ष प्रचण्ड र नेपाली काग्रेसका सभापति गिरजा प्रसाद कोईराला बिचको ७बुदे सहमति भनेर भ्रम छरियो । कतिपयले अडियो भिडियोको समेतको दाबि गरे । पहिला हल्ला भ्रमपैदा गर्नु अनि त्यसैमा टेकेर लक्ष साधन गर्नु भनेकै मनोबैज्ञानिक युद्धमात्र हो । त्यो छायाँको अस्तित्व नभएझै हरेक भ्रम र मनोयुद्धकोपनि क्षिणिकभर असर हुने गर्छ । सिङ्गापुरप्रसङ्गकोभ्रम अर्थात पछिल्लो मनोयुद्धको एउटा अभ्यास र अग्रगमन र यथास्थिति बिचको टकराहटको एउटा उदाहरुणमात्र हो । परिवर्तनले यथोचित ब्यबस्थापनतर्फ जति लम्कने छ त्यो मनोदशाबिचको टकराहटपनि त्यतिकै देखिने छ भने पर्दापछाडिका खेलाडीहरुपनि कमान सम्हाल्न प्रतक्ष देखिने छन । ०७साल देखीका अनेकौं पात्र र प्रबृति कोही धुन्दुकारीका रुपमा कोही बिभिषणको रुपमा कोहीभने गोयबल्सका अनुहारमा देखिदैजानेछन । समयमै भ्रम बिरुद्ध सचेत भया …… । annapurnapurna post 20 mansir 2066

शिहदरबारकॊ bakapatra

मान्छेको सम्बन्ध र भूमिकाले उस्को सोच आर्दश सकँल्प र परिचयलाईपनि कति फरक-फरक पार्दाे रहेछ हो ! यूद्ध र शान्ति भित्रू जीवनका अभ्यास गर्दै नाफाको जीन्दगी बिताई रहेका धेरै सहिदहरुको यो एउटा भाग्यमानीू यूद्ध र ूशान्ति भित्रकोू एउटा ूमुर्खू प्रोैढ मान्छे अथबा उनिहरुको साथी । धुमधामसाथ सिहदरबार पसेर सग्ला मान्छेहरुका नागाँ र बिभत्स कथाहरु सगेँटेर सानसगं अनुभूतिको पोको सगाँल्दै र फुकाल्दै फर्केको एउटा मनुवा । के लिन गएका थियौँ के लिएर फक्यौ के भनेका थयौँ के हुदैछौँ र के देखिदै छौ अहो के देखिँदो छु के देखिदै छौ पाखुरीमा तागत । दिल र दिमागमा भाबना सपना र जोश । सपनालाई पाँईन लगाउने र खल्ली खाने आँट । नयाँ परिचयकालागी परिक्षा दिन सघाँर काटने आबेग । आबेग डोर् याउने बिबेक । तब के चाहिन्छ गुमाउन केही नभएकाहरुलाई जोगाउन केही पीर नहुँने । चुडिएका साग्लाहरु भत्किएका पर्खालहरु । फोरिएका अदृष्य जेलको चक्रब्युह । तबत……भोक खाएर अघाउनु जाडो ओढेर निदाउनु एउटा कान खोलेर …एउटा आखाँ उघारेर चौकसीगर्दै आफनै रखवाली गर्दा स्स्वमृत्यूका खबर पढेर आउने आनन्दहरु । पक्कै किन्न पाईँदैनन पढेर अनुभुत्ा ग्ार्ना सक्दैन । नत सक्छ बम गोला बसर्िरहेका ठाँउबाट स्वप्नद्रष्टाहरुले लेख्ने प्रतिबद्ध कबिताहरुको मर्म र सन्देशनै खुटयाउननै । परिचयको खोजीमा गाँउबाट सहर पसेर सहरबाट आर्दशको सपना देख्दै बोक्दै र थेग्दै जगँल हाकिँएको प्रोैढूमुर्खूको एउटा कथा । अथबा देखिने हुने र गरिने शक्तिकेन्द्रको एउटा भूतपूर्ब कारिन्दाको अनुभूति । यूद्ध र शान्ति अभ्यासमा समय बदलियो । मान्छेले फेरिने कसम खाए । सबैको औकातमा पाँईन लागिसकेको थियो । नत हाम्रा् नत पराईको उचाई मोटाई तागत र क्षमता गर्भमा थिए नत पर्दा भित्रै । जब पर्दा च्यतियो रहस्य खुले । फेरी टुटेका सम्बन्ध जोडिदै भत्किएका पर्खालहरु बन्न थाले । धारेहात लगाउनेहरु साखुल्ले बने । सुन्दरताका अर्थ बदल्दै गए । आफन्त र पराइृको मर्म फेरिँदै गयो । । आखिर परिचयको खोजी हन थाल्यो । भूमिकाको माग भनेको क्षमताको पहिचान दायित्वको पुनरपूष्टि गर्नु पनित् होनी । तिमी को हौ भन्ने जबाफ काठमाडौंले दिन्थ्यो । त्यसैकोलागी दौडमा सामेल भयो यो पनि । र हाम्फाल्यो टौ दहमा । एक अगुवा सखाले औसर खोजीेको गणेशको बात लगाए । सायद हरेक थाहा नपाउनेहरु थाहा पाएका बाहाना गर्दा हुन । र मनचिन्ते धारणा बनाउँदा हुन पनि ।महिना दिन नबित्दै उकुस मुकुस भैसकेको थियो । सालिन र भद्र तर दृढ र प्रतिबद्ध नरम र सरल भाषामा आफुलाई ब्यक्त गर्ने अगुवा पाउँदापनि आफनै भुमिकामा सन्तुष्ट हुन नसकेपछिी त्यहाँबाट बाहिरिनु उचित लाग्यो यसलाई । कर्मभूमि नेपागजं पुगेर पुनरताजगी भएर पुरानानयाँमित्र र बिमित्रसगँ भेटघाट भैसकेको थियो । सिहदरबार छिरेको कार्तिक १७ गते हो र मसिर २२मा आफनो बिचार सहितको यो पत्र पठाँए । खादाँनी पछताउने नखाँदानि पछुताउने बनारसी मिठाई । श्रीमतीजी रिसाइन छोरो बेखुशी भो । अब अरुले के भन्ने होलान भन्ने चर्चा । एउटा ूमुर्ख मान्छेकोू चर्तिकलाले उनिहरुपनि आजित छन । माननिय सूचना तथा सन्चार मन्त्रीज्यूसूचना तथा सन्चार मन्त्रालयशिहंदरवारकाठमाण्डौबिषय -राजिनामावारेमेरो आबस्यकता उपयोगिता र क्षमताको पहिचानबोध गरी २१ सौ सदीका सन्चार क्षेत्रका चूनौति र सबंाभनाको सामना र उपयोग गर्ने अभियानमा सहयोगी हात स्वरुप मलाई जुन चयन गर्नु भयो त्यस्कोलागी आभार सहितको धन्यवाद ।बिगत दशकको राजनीतिक आन्दोलनले जुन तिब्र गति पायो र जनयुद्धले आफनै मौलिकतामा श्रेष्टता हासिल गर् यो त्यो बिष्वमै चर्चाको बिषयमात्र भएन र रहेन यो राजनीतिक शास्त्रको सन्दर्भसामाग्री समेत बन्यो । जुन गतिमा हामीले राजनीतिक र शैन्यक्षेत्रमा श्रेष्टता कायम गर्नसक्यौं र भ्यायौं त्यही स्तरमा सामाजीक साष्क्रितिक क्षेत्रमा भने सकेनौ । अहिले आन्दोलन एउटा पडाउमा पुगेको छ । हामी सरकारको मुख्य नेतृत्वकर्ता भएका छौं । परम्परागत शासनको केन्द्रका मुख्य कार्यकारी जस्ता पनि देखिएका छौं । केन्द्रिय शासन स्वरुपको अभिब्यक्ति शिहंदरवारले दिन्छ । यो यउटा भौतिक सरंचनामात्रै नभ्ौ यो शासकिय सष्क्रितिको प्रतिकपनि हो । तर यो भने फेरिन पटक्कै चाहादैनबरु कलामय तरिकाले अरुका आर्दर्श प्रबिद्धता र सपनालाई सके ध्वस्त पार्ने नसके भुत्ते पारिदिने प्रयत्नमा छ । हामी यात लाचार द्रष्टा बनेका छौ यात त्यसै सष्क्रितिको अभ्यस्त हुनँजादैं छौ की ! मलाई अरु भन्दा यात उम्दा यात भिन्न केही गर्न र देखिन सकिन्छ र नयाँ मान्यता र प्रतिमान खडा गर्न सकिन्छ की झै। लाग्दथ्यो तर दुर्भाग्य ति केही लक्षण देखिदैनन र त्यस्कोलागी आफनो कार्याधिकार औकात र हैसियत पनि छैन । उदयमान विष्व शक्ति बजार र उत्तरऔधोगिक क्षेत्र बिचको सामरिक महत्वको थलो हो हाम्रो मुलुक । आउदो सदीमा महासमरहरु पनि सूचना र सन्चारक्षेत्रमै हुनेछन र लडिने छ । अहिलेको सम्राज्यवादले त्यसैलाई आफनो काबु र बसमा राख्ने पार्ने र सन्चालन गर्ने महारथ गरिराखेको छ । हाम्रो भूमिपनि त्यस्तै प्रयोग भैराखेको आभास पनि छ । अछुतो हुनेवाला पनि छैन । त्यस्लाई परास्त गर्न वा न्यूनिकरण गर्न राष्ट्रिय सन्चारनीतिको पुनरसरचना आबस्यक भएको ठान्दछु । राजकिय सन्चारक्षेत्र र त्यस्लाई रेगुलेटिङ्ग गर्ने सस्थााहरुको पुनरसरचनाको त्यतिकै आबस्यक देख्दछु ।जस्तो यहाँले मन्त्रालय स्तरको चौमासिक बैठकमा निर्देृसित गर्दा भन्नु भएको थियो उत्तरदायित्व र जिम्मेवारी सबैले लिनुपर्दछ र कोहीपनि बिराजगारको अनुभूति गर्नुपर्ने छैन तर मैले त्यो अबसर अनुभूत गर्न भने पाएको छैन अथवा अनुभूतनगर्नमा मेरो आफनै पनि कमिकमजोरी हुनसक्लान । मलाई लागेको के मात्र हो भने यहाँका हुने र देखिने सल्लहाकारहरु भिन्ना भिन्नै होलान जस्तो लाग्दछ । त्यो कुराको आभाष राजकिय मीडिया र मििडया रेगुलेटिगं सस्थाहरुका कमाण्डर चयन गर्दा मलाई प्रदान गरिएको भूमिका र त्यस भूमिकाले उठाउन पर्ने र सक्ने जिम्मेवारी चिन्तन गर्दा भएको हो । अर्को मेरो ठम्याई कहाँ हो भने जुन अपेक्षा यहाँले सन्चार क्षेत्रबाट नयाँ सन्देश दिन खोज्नु भएको छ त्यस्मा तपाईले चयन गर्नु भएका फिल्ड कमाण्डरबाट म ँ त्यति अपेक्षागर्न सक्दिन । तर देश दुनियाँ र आन्दोलनसगं मैलेपनि जिम्मेवारी भने कबुल गर्नैपर्छ । यस्को अर्थ र निष्कर्ष के हुन जान्छ भने मैले यात यथोचित समयमै सल्लाह दिन सकिँन यात मैले तपाईलाई भरपर्दो सहयोग नगरेर अझ समस्या खडा गर्दै तनाब पुर् याउन चाहीँ !! यो दुबै अबस्थामा म नैतिकरुपमै सो पदमा रहन मिल्दैन । अर्कोतर्फ म तलबी कार्यकताृमात्र नभै स्वयं योजनालिएर आएको स्वप्नद्र्रष्टासमेत भएकॊ यहाँलाई बोध भएकै कुरा हो । जब ति सपनानैे घायल हुन्छन र स्वयं आफनो नायकलाई मानसिक पिडा पुर् याउछ भने उ निमेषभर पनि त्यो पदमा बस्न हुदैन । सुहाउदैन ।च्भकउयलकष्दष्ष्तिथ धष्तजयगत बलथ बगतजयचष्तथ समंानित पदपनि आर्दशकालागी त हुदोँ रहेछ जब दायित्व निबार्हा गर्ने क्षण आउँदा रहेछन तब गुण र दोषको भागिदार र जिम्बेवारी हुनुपर्दाे रहेछ तब त्यहाँ केही प्रष्न उठदा रहेछन । माननिय मन्त्रीज्यू यो एक महिना समयको हिसाबले छोटो हैनत्यस्तै त्यस्तै अनुभूति मेरा रहे । हामी आर्द्रशका ठुला बखान छाँटछैा तर हाम्रा हिजाका दिनमा बिच्छेद भएका समबन्धहरु फेरी गासिँएका छन । जस्लाई कुरुप भनेर ंत्यागेकाथ्यौ त्यो शिर उठाउदै छ । हामी भन्छौ एउटा गर्छौ एउटा बोल्छौ एउटा र देखिन्छौं एउटा । यस्तो बेला मैले यथोचीत र अपेक्षित सहयोग यहाँलाई पुयाउन सकिन त्यस्तो छाँट पनि देखिन । त्यसैले त्यो गरिमामय पदको काबिल आफुलाई नठानेकोले त्यहाँ रहिरहन उचित नठानेर यो राजिनामा पेश गरेको छु ।फेरी पनि शिहंदरवारको अनुभूति लिने मोैका प्रदान गर्नु भएकोमा हार्दिक आभार ब्यक्त गदै यहाँसगैँ आर्दश र बिचारको सहयात्री बन्ने प्रतिबद्धता ब्यक्त गर्दछु । यसरी यूद्ध र ूशान्ति भित्रकोू एउटा ूमुर्खू प्रोैड मान्छेको शिहदरबारिया जीवनको पहिलो महिना बित्यो भने अगुबा कमरेडले गम्भिर तरिकाले भन्नु भो ूसाथै यो दरबार छोडौँला तपाईलेत् मसगँ भन्नु हुन्छ मेरा बेदना कहाँ र कस्लाई सुनाउँ ।ू उहाँको भद्रतालाई कदर गर्नुपथ्र्याेनै । दिन बिते छिन बिते । । देशीबिदेशीहरुका नागाँ नाच बिस्व बैकको दादागिरी कुटनीतिज्ञहरुको अमार्यादित ब्यबहार सधैको नत्र भनेको धम्की चाकडि र त्यस्मा रम्नेहरुको चुरीफुरी बिकासहरुको चकचकीसबैका आर्दश र प्रतिबद्धतालाइृ तराजुमा राख्दै थियो । नयाँ जीवन र सम्बनधको अभ्यासले पुराना दिनहरु बिस्रर्दै जाने र नयाँ अभ्यासमा पारगाँत हुदँैगयो । डायरीपन्ना भरिदै गए । कतिस्तम्भ भत्किए र ढले । मनका कुरा र अनुभूतिका पाटा ओकल्दिँउ भने समयपूर्ब शत्य पनि बोल्ने माग गर्दैन । अहिले बोल्दिन समय आउनेछ । टिम कमाण्डरले राजिनामा दिईसक्नु भएको थियो । स्वतह मेरोपनि हुन्छ सोचेको थिँए । हँुदो रहेनछ । मन्त्रालय नेतृत्वबिहिन थियो च्याखेमा बन्नु भो …नयाँ प्रधानमन्त्री । उहाँँलाई सबौधन गरेर एउटा पत्र लेखीँे सम्मानिय प्रधान मन्त्रीज्यूमन्त्रि परिषदको सचिवालयशिह। दरबारबिषयःराजिनामा सम्बन्धमा उपरोक्त सम्बन्धमा नेपालको पहिलो सघांत्मक लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सरकारले सूचना तथा सन्चार मन्त्रालयको सल्लाहाकार नियुक्त गरेकोमा तत्कालिन मन्त्रि परिषदलाई धन्यबाद दिन चाहान्छु । र जुन आशा अपेक्षा र योजना अनुसार पूबवर्ति सरकारको सन्चार क्षेत्रको पुनरसरचना गर्ने मार्गचित्र थियाे सो अनुसार वर्तमान सरकारले निरन्तरता दिने समेत सङ्केत नदेखिएकोले यो राजिनामा दिएको हुँ । मेरो नियुक्तिअग्रगामी राजनीतिक सोचलाई मीडियामा पनि पुनरसरचनासग। जोडिएका थिए । त्यो भाब मर्म र ओजन नयाँ बन्ने सरकारले थेग्न वा निरन्तरता दिन नसक्ने भएकोले नैतिकरुपमै राजिनामा गर्नु पर्नेनैे हुन्छ ।राज्यले सघांत्मक लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्वीकार गरिसकेको अबस्थामा राजकिय सूचना तथा सन्चार नीतिपनि सोही अनुसार हुनु पर्दछ । त्यसैले बगत सरकारले समाबेसी करणको अभ्यास गर्दै थियो । नेपाली मीडियालाई वैस्वीक मानकमा पुर् याउन प्रेस काउ_िन्सलको पून सरंचना सूचना बिभागलाई राज्यको आधिकारिक सूचनादाता प्रेश रजिस्टारलाई अधिकार र दायित्वपूर्ण पदमा बिकास गर्ने योजनामा थिए । नेपाली प्रेशले बिगतमा खेलेको ऐतिहासिक भूमिकालाई सम्मान गर्दै पे्रशका नाममा भएका गरिएका अजिम्बेवारी कि्रयाकलाप निरुत्साहित गर्ने बर्षैदेखी प्रकासनमा नआएका तर अक्षरको पेटेण्ट गराउने प्रथाको अन्त गर्ने पत्रकार परिचय पत्रलाई बिस्वस्निय र सम्मांन योग्य बनाउने गोजी पत्रकारिता हुण्डी पत्रकारिता अराजक पत्रकारितालाई लगाम लगाउने र प्रेश काउन्सील ऐनलाई समयानुकुल बनाउने कोसिस हुदै थिए । हुन पनि छापाकालमा पत्रकारिता रहेको बेला बनेका ऐन कानुनले अहिलेको बिद्युतिय सन्चार अबस्थालाई सबोधन गर्न सक्दैनथ्यो । सन्चार मन्त्रालयको उल्लेखनिय कार्य भनेको सूचनाको हक र श्रमजीबि पत्रकार ऐन ल्याउनु र त्यस्को ब्यबहारिक प्रयोग सबन्धी आयोग बनाउनु थियो र हो । त्यो कार्यलाई निन्तरताको प्रयास थियो । अर्काे पक्ष अत्याधुनिक सन्चार उपकरण प्रयोग गरेर सूचना सन्चार र साष्क्रितिक क्षेत्रमा भएका माफियागिरी बिरुद्ध ससक्त र प्रभाबकारी काम मन्त्रालय गर्दै थियो । राजनैतिक आग्रहका कारण त्यो पनि अब कतै महत्वहिन ठहर् याईनेत हैन मलाई आसङ्कां उब्जेको छराष्ट्रिय मनोदशा तयार गर्न आबेग भर्ने र जनमानस तयार गर्ने गुरुत्वपूर्ण भूमिका निभाउने सन्चार मन्त्रालयमा सनातनी सोचले पुग्दैन र ईक्ष्याशक्ति युक्त जोखिम उठाउन सक्ने राजनीतिक नेतृत्वको आबस्यकता हुन्छ । नयाँ बन्ने सरकार त्यस्को सन्चार नेतृत्वले सो काम अग्रगामी चेतका साथ गर्न सक्ने लक्षण देखिएको छैन र त्यस सबेंदनाका नेतृत्व प्रतिनीधिहरुले राजिनामा दिईसकेको अबस्थामा आफुले पनि राजिनामा दिनुनै उिच